Pierwsi
Korytarz kończył się kratą. Prawdziwą, nie świetlną barierą, nie polem dostępu, nie drzwiami otwieranymi po rozpoznaniu twarzy, tylko grubymi metalowymi prętami, pokrytymi łuszczącą się szarą farbą, i zamkiem wielkości dłoni.
Krajewski poświecił latarką.
— Klucz? — zapytała Maja.
— Powinien być. Tutaj.
Sięgnął nad framugę. Nic. Przesunął dłonią jeszcze raz, zbierając na palce kurz i pajęczyny.
— Nie ma.
Igor westchnął.
— Dobrze się zaczyna.
Roman podszedł bliżej, przyjrzał się zamkowi i wyjął z kieszeni coś cienkiego, wygiętego na końcu.
— Co pan robi? — zapytała Maja.
Roman przykucnął.
— Włamuję się.
— Umie pan?
— Nie.
Igor oparł się o ścianę.
— Wszyscy dzisiaj zaskakują.
Roman wsunął metal pomiędzy elementy zamka i zaczął nim delikatnie poruszać, z językiem w kąciku ust.
— Kiedyś człowiek umiał trochę wszystkiego. Potem zaczęli robić urządzenia, które umiały za niego.
Coś kliknęło. Roman otworzył kratę, która zaskrzypiała tak, że wszyscy się skrzywili.
— Mówiłeś, że nie umiesz.
— Bo nie umiem. Miałem szczęście.
— Nie wierzę.
— Dobrze — powiedział Roman i ruszył pierwszy.
Stara część aresztu wyglądała zupełnie inaczej niż pomieszczenia techniczne przy węźle. Tutaj niczego nie modernizowano. Ściany pomalowano kiedyś farbą w kolorze, który zapewne miał wyglądać neutralnie, a teraz przypominał brudną wodę po myciu podłogi. Pod sufitem wisiały lampy w metalowych osłonach, większość martwa, kilka mrugających resztką zasilania awaryjnego. Pod nogami chrzęścił tynk, a w powietrzu stał zapach starego betonu, rdzy i czegoś kwaśnego, co mogło być pleśnią albo pamięcią po ludziach, którzy tu kiedyś siedzieli.
Drzwi do cel stały otwarte. Maja zajrzała do pierwszej. Dwie prycze, stół przytwierdzony do ściany, małe okno wysoko pod sufitem, z kratą. Na ścianie przy pryczy ktoś wydrapał rzędy kresek, po pięć, przekreślonych na ukos, cały kalendarz dni, a obok, krzywymi literami: MAMA, NIE MARTW SIĘ.
— Tu siedzieli ludzie? — zapytał Igor.
— Tak.
— Za co? Długo?
— Różnie.
Igor zajrzał do następnej celi.
— Dziwne. Teraz żeby człowieka zamknąć, nie potrzeba krat.
Nikt mu nie odpowiedział.
Szli dalej. Maja zaczęła liczyć drzwi, sama nie wiedząc dlaczego, i przestała przy dwunastych, kiedy zorientowała się, że robi to, co robiła całe życie: zamienia miejsce w liczbę.
Krajewski zatrzymał się przed kolejną kratą. Za nią schody prowadziły w dół.
— Archiwum było w piwnicy?
— Nie nazywaliśmy tego archiwum. Magazyn audytowy.
— To jest archiwum.
— Dzisiaj tak.
Zeszli. Powietrze było chłodniejsze. Roman dotknął ściany.
— Tu jest sucho.
— Musiało być — powiedział Krajewski. — Trzymaliśmy nośniki.
Schody skończyły się przy ciężkich drzwiach. Tym razem zamek był mechaniczny. Krajewski uklęknął, przesunął dłonią po dolnej części framugi, potem po drugiej stronie, i w końcu odkręcił niewielką metalową płytkę. Pod nią był klucz, zawinięty w kawałek ceraty.
Igor uśmiechnął się.
— Czyli jednak wiedziałeś, gdzie jest.
Krajewski wyprostował się.
— Wiedziałem, gdzie powinien być.
— Ogromna różnica.
Klucz przez chwilę nie chciał się przekręcić. Za drugim razem zamek ustąpił.
Pierwszy był zapach: papier, kurz, metal i jeszcze coś. Stara elektronika miała własny zapach, słodkawy i suchy, jak spalony cukier. Maja znała go z miejskich magazynów, do których trafiały urządzenia wycofane z użycia.
Pomieszczenie nie było duże. Trzy regały, metalowe szafy, stół, dwa terminale. Na półkach stały kasety z nośnikami, nie setki, raczej dziesiątki, i na każdej był numer, nie nazwisko ani data, tylko numer, wypisany ręcznie flamastrem na białej taśmie.
Igor wszedł za nimi.
— I to jest wszystko?
— To, co zachowałem — powiedział Krajewski.
— Wygląda jak piwnica mojego dziadka.
— Nie znałem twojego dziadka.
— On też nikomu nie ufał.
Krajewski podszedł do jednej z szaf. Maja została przy drzwiach.
— Co tutaj właściwie jest?
— Kopie pakietów decyzyjnych. — Krajewski otworzył szafę, w której stały kolejne kasety. — Model generował rekomendację. Czasami przechodziła przez moduły, którymi się zajmowałem. Zachowywałem wejście, wynik i część danych wykonawczych.
— Wszystkie?
— Nie. Te, które wydawały mi się podejrzane.
Maja spojrzała na regały.
— Ile? Pięćset? Tysiąc?
— Więcej niż pięćset. Nie pamiętam.
— I przez dziewięć lat nawet pan tu nie wszedł?
— Nie.
— Dlaczego?
— Bo nie chciałem wiedzieć.
Maja prawie odpowiedziała, ale nie zrobiła tego. Rozumiała tę odpowiedź bardziej, niż chciała.
Roman podszedł do terminala.
— Zasilanie?
— Nie powinno być.
Nacisnął przycisk. Nic.
— No.
Krajewski wskazał ścianę.
— Awaryjne przyłącze było stamtąd.
Roman zdjął metalową osłonę i poświecił latarką.
— Jest. Zaraz się dowiemy, czy działa.
Przez kilka minut słychać było tylko zgrzyt metalu, ciche przekleństwa Romana i odległy szum infrastruktury, który przenikał przez beton jak oddech kogoś śpiącego za ścianą.
Maja wyjęła MPP/27. Igor obserwował urządzenie.
— Nie zgub.
— Dziękuję.
— Serio mówię. — Igor nie odrywał wzroku od urządzenia, jakby mogło mu uciec.
— Ja też.
— Twoja matka przez dziewięć lat… — Urwał.
— Co?
— Nic.
— Powiedz.
Igor wzruszył ramionami.
— Po prostu dziwne, że Teresa miała to wszystko i dała akurat tobie.
— Może nie miała komu innemu.
— Miała.
To zabolało, i to tym bardziej, że nie było w tym złośliwości, tylko zwykła prawda. Teresa miała Elżbietę. Igora. Romana. Wolskiego. Całe życie, o którym Maja nie wiedziała. A jednak MPP/27 zostawiła jej.
Roman odsunął się od ściany.
— Spróbuj.
Krajewski nacisnął przycisk. Terminal przez kilka sekund nie reagował. Potem zapaliła się mała zielona dioda.
— Jak w muzeum — powiedział Igor.
Ekran rozjaśnił się i pokazał tryb lokalny systemu audytowego, bez aktywnego źródła autoryzacji.
Krajewski spojrzał na MPP/27.
— Tutaj.
Złącze było inne niż przy wcześniejszym terminalu, starsze i szersze, ale MPP pasowało. Maja wsunęła urządzenie. System pracował dłużej niż wcześniej. Po kilkunastu sekundach:
ŹRÓDŁO: MPP/27
AUTORYZACJA: POTWIERDZONA
DOSTĘP DO WARSTWY HISTORYCZNEJ
— To dlatego pan zachował ten system?
— Nie. Nie wiedziałem, że ten klucz jeszcze istnieje.
Na ekranie pojawiło się menu: PAKIETY DECYZYJNE, AUDYTY LOKALNE, ODSTĘPSTWA, PROFILE JEDNOSTKOWE, KONFIGURACJE. Maja od razu wybrała profile.
Krajewski dotknął jej ręki.
— Nie zaczynaj od tego. Jeśli chcesz zrozumieć, co się wydarzyło…
— Chcę znaleźć matkę.
— Jej tutaj może nie być.
— Może być.
— Maja.
— Moja matka zniknęła. Wolski nie żyje. Wariant 50 właśnie liczy dwadzieścia trzy tysiące ludzi. Naprawdę nie mam już ochoty zaczynać od metodologii.
Krajewski zabrał rękę.
— Dobrze.
Maja wpisała: TERESA RÓŻYCKA. System szukał.
BRAK PEŁNEGO PROFILU W ARCHIWUM
Niżej pojawiły się cztery odwołania: 2067, 2068 i dwa z 2069. Maja otworzyła ostatnie. Nie był to profil Teresy. Teresa była w nim operatorem.
RÓŻYCKA, TERESA
ROLA: WERYFIKACJA / ODWOŁANIE
STATUS OPERACJI: PRZERWANA
OBIEKT: KWIATKOWSKI, IGOR
Igor znieruchomiał.
Maja dotknęła jego ramienia.
— Chcesz?
Stał przez chwilę.
— Nie.
— Na pewno?
— Wiem, co zrobiła.
— Nie wiesz wszystkiego.
— Ty też nie — odpowiedziała, ale bez złości.
Miał rację. Maja zamknęła rekord i Igor odetchnął.
— Wolski — powiedziała i wpisała: JAKUB WOLSKI.
Dziesiątki wyników.
— Był przy prawie wszystkim — powiedział Krajewski.
Nazwisko Wolskiego pojawiało się przy analizach, konfiguracjach, audytach i zmianach wag. Nie wyglądało jak nazwisko człowieka, który stał obok systemu. Wyglądało jak nazwisko człowieka wewnątrz niego.
Maja zamknęła listę.
— Wiedział więcej, niż mi powiedział.
— Tak.
— Ile?
— Nie wiem.
— Pan naprawdę bardzo lubi tę odpowiedź.
— Bo jest uczciwa.
— Szkoda, że dopiero teraz.
Krajewski przyjął to bez słowa.
Maja położyła palce na klawiaturze i zawahała się. Nie wiedziała nawet, skąd przyszedł ten pomysł. Może stąd, że od kilku godzin wszyscy wokół niej znajdowali się w tym systemie: Teresa, Igor, Wolski, Krajewski. Wszyscy poza nią.
Wpisała samo nazwisko: RÓŻYCKA. Lista: TERESA. MAJA.
Zatrzymała się.
— Co? — zapytał Igor.
Maja wskazała ekran. Krajewski podszedł bliżej.
— Otwórz.
— Dlaczego ja tu jestem?
— Nie wiem.
Kliknęła. Profil otworzył się od razu. Nie był długi, i ta krótkość przeraziła ją bardziej, niż przeraziłby ją gruby plik.
RÓŻYCKA, MAJA
ROK URODZENIA: 2044
STATUS W CHWILI ANALIZY: AKTYWNA
WSPÓŁCZYNNIK KOSZTU NIEOBECNOŚCI: 0,0137
Maja patrzyła. Tylko liczba. Cztery cyfry po przecinku. Cała rodzina, praca, znajomi, ludzie, do których dzwoniła, i ci, którzy dzwonili do niej, miejsca, do których chodziła, rzeczy, które robiła, wszystko sprowadzone do 0,0137.
— To nisko? — zapytał Igor.
Krajewski nie odpowiedział.
— Panie Pawle.
— Tak.
Maja przewinęła. Wiedziała, co zobaczy, choć nie wiedziała skąd. Może stąd, że od rana wszystkie najgorsze rzeczy okazywały się prawdziwe. Na dole rekordu znajdowało się jedno pole.
REKOMENDACJA: ELIMINACJA
Maja przestała oddychać. Nie „relokacja”, nie „wygaszenie”, nie „redukcja”, nie „optymalizacja”, żadne z tych słów, którymi posługiwała się na co dzień w pracy. Eliminacja.
Igor pierwszy odwrócił wzrok. Roman stał nieruchomo przy ścianie. Krajewski usiadł. Maja nadal patrzyła, aż litery zaczęły wyglądać obco, jak słowo w języku, który znała, ale którego znaczenia nie potrafiła przyjąć.
— Kiedy?
Krajewski podszedł.
— Pokaż metadane.
Maja otworzyła szczegóły: DATA ANALIZY: 09.11.2069. Przeliczyła.
— Miałam dwadzieścia pięć lat.
Nikt nic nie powiedział.
— Dwadzieścia pięć — powtórzyła. W 2069 roku miała nową pracę w biurze planowania, wynajmowała kawalerkę na Bydgoskim z oknem na podwórze i płakała na weselu koleżanki, bo był szampan, a nie dlatego, że coś ją wzruszyło. Ktoś wtedy uznał, że mogłoby jej nie być.
Igor spojrzał na ekran.
— Teresa już wtedy…
Maja odwróciła się. Nie dokończył i nie musiał. Igora wpisano jako zmarłego pięć dni później, czternastego listopada 2069 roku.
— To było przed tobą — powiedziała Maja. — Moja rekomendacja była pięć dni przed twoją śmiercią.
Krajewski spojrzał na ekran.
— Nie wiemy, kiedy wygenerowano jego.
— Ale wiemy, że w tym samym czasie.
— Tak.
Maja przewinęła dalej.
WYKONANIE: WSTRZYMANE
— Przez kogo?
Otworzyła. BRAK DANYCH W WARSTWIE LOKALNEJ.
— Oczywiście.
Historia zawierała trzy wpisy:
09.11.2069 — REKOMENDACJA UTWORZONA
10.11.2069 — OPERACJA PRZEKAZANA DO WERYFIKACJI
12.11.2069 — STATUS: WSTRZYMANE
— Kto weryfikował? — Maja spojrzała na Krajewskiego. — Pan?
— Nie.
— Wolski?
— Nie wiem.
— Matka?
— Możliwe.
— „Możliwe”?
Krajewski podniósł głos:
— Nie wiem!
Echo odbiło się od metalowych szaf. Krajewski odsunął się i przetarł twarz obiema dłońmi.
— Przepraszam. Za krzyk.
— Nie o to pytam. Pan wtedy przy tym pracował. To jest pana archiwum. Miałam dwadzieścia pięć lat i ktoś uznał, że powinno mnie nie być.
— Tak.
— I pan nic nie wie?
— Nie o twoim przypadku.
— A gdyby ten rekord trafił do pana?
— Wolę nie wiedzieć.
— Proszę przestać.
— Maja.
— Podpisałby pan?
Roman poruszył się.
— Maja…
— Nie. — Nie odwróciła wzroku od Krajewskiego. — Chcę wiedzieć.
Krajewski patrzył na nią bardzo długo.
— Być może.
Odpowiedź była tak cicha, że prawie jej nie usłyszała.
— Co?
— Być może bym podpisał.
Igor przestał opierać się o regał. Roman spojrzał na Krajewskiego. Ten mówił dalej:
— Nie zobaczyłbym „Mai Różyckiej”. Zobaczyłbym pakiet.
Mai podjechał żołądek do gardła.
— Pakiet.
— Wiek. Stan zdrowia. Zależności. Prognozy. Ryzyka. Rekomendację systemu.
— I 0,0137.
— Tak.
— I to by wystarczyło?
— Nie wiem. — Krajewski wstał. — Powiedziałem, że być może bym podpisał. Bo wtedy jeszcze wierzyłem, że jeżeli system pokazuje wynik, którego nie rozumiem, problemem jest moje rozumienie.
Maja nic nie powiedziała.
— To był jego największy sukces — dodał.
— Jaki?
— Nie to, że podejmował decyzje za ludzi. — Spojrzał na ekran. — Tylko to, że nauczył ludzi wstydzić się, kiedy chcieli mu się sprzeciwić.
Maja zamknęła profil. Przez chwilę stała bez ruchu, potem usiadła, i dopiero wtedy zauważyła, jak bardzo bolą ją nogi.
Roman podszedł.
— Zjedz coś.
— Nie jestem głodna.
— Tę odpowiedź już dzisiaj słyszałem. — Wyjął z plecaka zawiniątko w ściereczce w kratkę.
— Co to?
— Chleb.
Igor podniósł głowę.
— Masz chleb?
— Mam też ser.
— Roman. Kocham cię.
— Zjedz i przestanie ci przechodzić.
Usiedli na podłodze. Chleb był wczorajszy, razowy, z twardą skórką, ser żółty, spocony od ciepła plecaka. Maja nie była głodna i zjadła wszystko. Igor trzy kromki, Roman dwie, Krajewski nic.
— Pan nie je? — zapytała Maja.
— Nie jestem głodny.
Roman spojrzał na Maję i Maja prawie się uśmiechnęła.
— Niech pan je.
Krajewski wziął kawałek chleba. Przez kilka minut nie rozmawiali. Było prawie wpół do pierwszej.
Maja nie pamiętała, kiedy ostatnio dzień trwał tak długo. Rano poszła do pracy. Wolski jeszcze żył. Matka jeszcze żyła, przynajmniej dla niej. Toruń miał 73 614 mieszkańców, a ona była specjalistką do spraw reorganizacji obszarów miejskich. Teraz siedziała na podłodze pod dawnym aresztem z człowiekiem, który być może kiedyś podpisałby jej śmierć, dziewiętnastolatkiem martwym od dziewięciu lat i emerytowanym energetykiem karmiącym ich chlebem.
— Która godzina?
Roman spojrzał na zegarek, prawdziwy, ze wskazówkami.
— Zero dwadzieścia siedem.
Igor uniósł głowę.
— Ile ma wariant?
— Sprawdzę — powiedział Krajewski i wstał.
Maja wstała razem z nim.
— Idę z panem.
Terminal przy węźle nadal działał: WARIANT 50, POSTĘP PROFILOWANIA: 47%, 11 099 / 23 614.
— Zwolnił — powiedziała Maja.
Krajewski skinął głową.
— Dane z obszarów niezweryfikowanych komplikują analizę.
Niżej znajdowała się lista nowych operacji: pozyskanie danych z transportu, z energii, z dostępów, z termowizji.
— Czyli wciąż ich liczy.
— Próbuje.
— Co się stanie, kiedy skończy?
— Nikt tego jeszcze nie widział.
Maja oparła dłonie o stół.
— To znaczy, że do rana może mieć pełny profil miasta.
— Nie pełny.
— Wystarczający.
Krajewski nie odpowiedział. Na dole ekranu pojawił się nowy wpis:
01:03 — MIEJSKA SIEĆ TRANSPORTOWA — AKTUALIZACJA PRIORYTETÓW UŻYTKOWNIKÓW
Maja otworzyła. Setki zmian. Nie nazwiska, tylko numery profili. Niektórym dostęp rozszerzono, innym ograniczono.
— Co to jest?
Krajewski czytał.
— Test. Zachowania systemu.
— Już wykonuje rekomendacje?
— Wygląda na to, że część.
Maja poczuła, że ma zimne dłonie.
— Wariant nie jest jeszcze skończony.
— Nie musi być. Model może wykonywać decyzje dla profili, które już policzył.
Maja spojrzała na liczbę: 11 099.
— Czyli dla połowy tych ludzi już działa?
— Nie wiem, czy dla wszystkich. Ale może.
Cztery minuty później kolejny wpis: system opieki zdrowotnej rozpoczął rekalibrację priorytetów.
Maja otworzyła. Nie rozumiała parametrów medycznych, ale zrozumiała jedno: przy części profili wartości spadały.
— To się zaczyna.
Krajewski patrzył na ekran.
— Tak.
— Musimy coś zrobić. Zatrzymać.
— Jak?
Maja milczała. Nie miała odpowiedzi i pierwszy raz tego dnia nawet nie próbowała udawać, że ją ma.
— Nie wiem.
— Dobrze.
— Co w tym dobrego?
— Nic. — Po chwili dodał: — Tylko warto wiedzieć, kiedy się nie wie.
Maja prychnęła.
— Wolski mówił podobnie.
— Jakub mówił wiele rzeczy.
— Lubił pan go?
Pytanie przyszło samo, bez planu. Krajewski usiadł.
— Kiedyś. Potem za długo się znaliśmy.
Maja prawie się uśmiechnęła.
— To brzmi jak jego małżeństwo.
— Z Jadwigą? Jadwiga miała do niego więcej cierpliwości niż większość ludzi.
— Nie wyglądało.
— Dlatego wytrzymała tyle lat.
Maja patrzyła na ekran.
— On naprawdę próbował to zatrzymać? Ale wcześniej pomagał tworzyć. Pan też. Teresa też pracowała przy systemie.
— Tak.
Maja pokręciła głową.
— Wszyscy najpierw go zbudowaliście, a potem przez dziewięć lat próbowaliście się przed nim ukrywać.
Krajewski nie zaprzeczył.
— To chyba najbardziej ludzkie, co dzisiaj usłyszałam.
— Dlaczego?
— Bo najpierw robimy problem, a potem jesteśmy bardzo dumni, że próbujemy go rozwiązać.
Krajewski uśmiechnął się, krótko, pierwszy raz tej nocy.
— Jakub by to polubił.
— Pewnie powiedziałby, że to nieprecyzyjne.
— Na pewno.
Maja spojrzała na ekran.
— Brakuje mi go.
Sama była tym zaskoczona. Znała Wolskiego sześć miesięcy i nie lubiła go przez większość tego czasu.
Krajewski patrzył przed siebie.
— Mnie też.
Tyle, nie więcej.
Wrócili do archiwum. Igor spał na jednej z dolnych półek między regałami, z plecakiem pod głową i z otwartymi ustami, jak dziecko po wycieczce.
Maja zatrzymała się.
— Jak on to robi?
Roman siedział przy ścianie.
— Dziewiętnaście lat. Kiedyś to wystarczało.
— Pan nie śpi?
— Spałem. Pięć minut.
Maja usiadła w pustej celi naprzeciwko archiwum. Roman przyniósł jej stary koc, szary, gryzący, z wyszytym w rogu numerem inwentarzowym.
— Skąd?
— Magazyn.
— Czysty?
Roman popatrzył na nią.
— Chcesz odpowiedzi?
Maja rozłożyła koc.
— Nie.
Położyła się na dolnej pryczy. Materaca nie było od lat i metal był twardy jak podłoga. Światło z korytarza wpadało przez otwarte drzwi. Na ścianie, tuż przy jej twarzy, ktoś wydrapał serce przebite strzałą i dwie litery, których nie potrafiła odczytać.
Zamknęła oczy i natychmiast zobaczyła: 0,0137. Otworzyła je. ELIMINACJA. Zamknęła znowu. Matka. Telefon. Pomidorowa. MPP/27. Wolski. Cztery tysiące osiemdziesiąt siedem. Dwadzieścia trzy tysiące sześćset czternaście.
Otworzyła oczy.
— Nie śpisz?
Krajewski siedział na przeciwległej pryczy. Nie zauważyła, kiedy wszedł.
— Nie.
— Ja też nie.
— Widzę.
Przez chwilę milczeli.
— Wie pan, co jest najgorsze? Że ta liczba mnie obchodzi. 0,0137.
Krajewski nie odpowiedział.
— Wiem, że to absurd.
— Nie.
— Jest. — Maja usiadła. — Wiem, że współczynnik jest zbudowany z jakiegoś modelu. Wiem, że nie oznacza, ile jestem warta. Wiem, że nie da się tak zmierzyć człowieka. A jednak chciałabym mieć wyższy.
Krajewski patrzył na podłogę.
— Każdy by chciał.
— Pan też? Sprawdzał pan swój?
— Kiedyś.
— Ile?
— Nie pamiętam.
— Kłamie pan.
— Tak.
Maja prawie się roześmiała.
— Wreszcie. Przyznał pan bez dyskusji.
— Człowiek się rozwija.
Maja oparła plecy o zimną ścianę.
— Wysoki?
— Wyższy od twojego.
— Dziękuję.
— Pytałaś. — Po chwili dodał: — 0,0842.
— Dużo.
— Wtedy tak. Praca. Wiedza. Kontakty. Model uważał, że jeśli mnie zabraknie, przez jakiś czas kilka rzeczy będzie działało gorzej.
— Czyli był pan potrzebny.
— Modelowi.
— To nie to samo?
Krajewski pokręcił głową.
— I właśnie tego bardzo długo nie rozumieliśmy.
Maja zamilkła.
— A moja matka?
— Nigdy nie sprawdziłem. Teresa nie pozwalała.
— Jak mogła nie pozwolić?
— Powiedziała, że jak zobaczy swoją liczbę, zacznie o niej myśleć. A nie zamierza spędzić reszty życia, zastanawiając się, czy jest dla świata 0,02 czy 0,2.
Maja uśmiechnęła się. To brzmiało dokładnie jak Teresa.
— I miała rację.
— Miała. Niestety często.
Maja przestała się uśmiechać.
— Wie pan, co się z nią stało?
— Nie. Domyślam się kilku rzeczy. Że wiedziała o Wariancie 50 wcześniej niż my. Przez MPP/27.
— To nie dowód.
— Nie. Ale zostawiła ci instrukcję.
— „Nie wierz liczbie”. To żadna instrukcja.
— Teraz brzmi inaczej.
Maja spojrzała w korytarz.
— Myśli pan, że żyje?
Krajewski długo milczał.
— Nie wiem.
Maja zamknęła oczy.
— Nienawidzę tej odpowiedzi.
— Wiem.
— Ale tym razem wolę ją od kłamstwa.
Krajewski wstał. Przy drzwiach zatrzymał się.
— Maja. Ten profil. Twój. Był wstrzymany.
— Widziałam.
— To znaczy, że ktoś coś zrobił.
— Teresa?
— Możliwe.
Maja westchnęła.
— Nie powiedziałem tego, żeby cię pocieszyć — dodał Krajewski. — Jeśli ktoś potrafił zatrzymać rekomendację w 2069 roku, istnieje ślad.
Maja otworzyła oczy.
— Gdzie?
— Nie tutaj. W systemie wykonawczym.
— Tym, który teraz działa?
— Tak.
— Czyli żeby dowiedzieć się, kto uratował mi życie dziewięć lat temu, muszę wejść do systemu, który może właśnie znowu próbować mnie zabić.
— W dużym uproszczeniu.
— Dobrze. Przynajmniej jest symetria.
Krajewski odszedł. Maja położyła się i tym razem zasnęła. Nie wiedziała na jak długo.
Obudził ją Igor, potrząsając za ramię.
— Maja. Chodź.
— Która?
— Trzecia czterdzieści osiem. Coś się dzieje w mieście.
Nie żartował. Wstała natychmiast. Przy węźle byli już Roman i Krajewski. Terminal pokazywał: WARIANT 50, POSTĘP PROFILOWANIA: 54%, 12 751 / 23 614. Ale nie to było najważniejsze.
Po lewej stronie pojawiła się mapa Torunia, a na niej dziesiątki punktów, żółtych, pomarańczowych i czerwonych. Maja znała tę warstwę.
— Incydenty infrastrukturalne.
Krajewski skinął głową.
— Pojawiają się od pół godziny.
Maja powiększyła mapę. Bielany: PRZERWANA AUTORYZACJA DOSTĘPU — BUDYNEK MIESZKALNY. Mokre: NIEZGODNOŚĆ TOŻSAMOŚCI — TRANSPORT. Skarpa: PRZEKIEROWANIE ZESPOŁU MEDYCZNEGO. Chełmińskie: OGRANICZENIE DOSTĘPU DO USŁUGI. Bydgoskie: WERYFIKACJA PROFILU.
— Ile?
— Na razie kilkadziesiąt. Widocznych tutaj.
Maja przesuwała mapę.
— To nadal może wyglądać jak awaria.
— W tej chwili tak. Ludzie śpią. Większość.
Igor wskazał Rubinkowo. Było tam najwięcej punktów: strefa 4B, kolejne sektory, czujniki, bramy, drony.
— Przyspieszył zbieranie danych — powiedział Krajewski.
Igor patrzył na ekran.
— Ilu ludzi znalazł?
— Nie wiadomo.
— Tam są dzieci. Elżbieta. Roman…
— Igor.
Roman podszedł bliżej.
— Do rana nie wejdziesz.
— Pójdę. Znam przejścia.
— A jeśli system też je zna?
Igor zamilkł.
Maja patrzyła na mapę.
— Musisz tam wrócić.
Roman odwrócił się.
— Maja.
— Musi. Ale nie teraz. — Spojrzała na zegar: 03:51. — O świcie.
Igor patrzył na nią.
— Dlaczego?
— Bo po ciemku będą szukać termowizją. Rano zaczną polegać bardziej na obrazie i ruchu.
— Skąd wiesz?
— Tak robiliśmy przy inwentaryzacjach.
— Ludzi? — zapytał Igor.
— Budynków.
Uśmiechnął się bez humoru.
— Prawie to samo.
Nie odpowiedziała. Nie było sensu.
— Pójdziesz sam — powiedziała.
— Nie — zaprotestował Roman w tej samej chwili, w której Igor powiedział „tak”.
— Roman, on zna te sektory lepiej niż my.
— Ma dziewiętnaście lat.
— I żyje tam od dziewięciu.
Roman zacisnął pięści, aż pobielały mu kostki.
— Właśnie dlatego powinien wiedzieć, kiedy nie wracać.
— Ty byś wrócił.
Roman nie odpowiedział i to wystarczyło.
Maja wróciła wzrokiem do mapy. Kolejny punkt. I kolejny. Miasto nie było jeszcze w chaosie. Jeszcze nie. Na większości ulic nic się nie działo. Ludzie spali, nocne tramwaje jeździły, szpitale pracowały, woda płynęła, światła działały. Ale w tysiącach niewidocznych miejsc system zaczął podejmować trochę inne decyzje niż wczoraj: trochę późniejszy termin, trochę inna trasa, trochę niższy priorytet, trochę więcej kontroli. Każdą pojedynczą decyzję dało się obronić. Maja znała ten mechanizm. Już raz doprowadził ich wszystkich tutaj.
— Musimy zobaczyć miasto — powiedziała.
— Widzisz mapę.
— Nie. — Dotknęła czerwonego punktu. — Widzę dane. Chcę zobaczyć, co one robią.
Roman skinął głową.
— Rano. Dokąd?
Maja przez chwilę myślała.
— Nigdzie konkretnie.
— Świetny plan.
— Właśnie konkretny cel byłby błędem. Wtedy zobaczymy tylko to, czego szukamy. — Wskazała mapę. — Chcę przejechać przez miasto. Transport. Przychodnie. Centrum. Skrzyżowania. Zobaczyć, gdzie coś zaczyna się psuć.
Krajewski patrzył na nią.
— Jak audyt. Tylko w terenie.
— Tak.
Igor wzruszył ramionami.
— Czyli jednak wracasz do pracy.
— Pierwszy raz mam zamiar zrobić ją porządnie.
Wrócili do archiwum. Nikt już nie spał. Igor spakował plecak. Roman wyjął klucze do samochodu. Krajewski przeglądał jeszcze część kaset. Maja usiadła przed terminalem. Jej profil nadal był dostępny, ale go nie otworzyła. Zamiast tego wyszukała daty: 09–14.11.2069. System pokazał setki pakietów. Za dużo. Ograniczyła do rekomendacji „eliminacja”. Trzydzieści siedem.
— Panie Pawle.
Krajewski podszedł.
— Trzydzieści siedem. W pięć dni.
Patrzył na ekran.
— To tylko to archiwum.
— Wiem.
Maja przewijała nazwiska. Większości nie znała. Starsza kobieta. Mężczyzna po pięćdziesiątce. Dwudziestosześcioletnia studentka. Dziecko.
Igor stanął obok.
— Jestem?
Maja szukała.
IGOR KWIATKOWSKI
WIEK: 10
WSPÓŁCZYNNIK KOSZTU NIEOBECNOŚCI: 0,0042
REKOMENDACJA: ELIMINACJA
Igor patrzył.
— Niski?
— Bardzo — odpowiedział Krajewski.
— Miałem dziesięć lat.
— Wiem — powiedziała Maja cicho i przez chwilę nie wiedziała, co zrobić z rękami.
Igor sam przewinął niżej, do części parametrów: brak aktywnego ojca, problemy zdrowotne matki, niższa prognozowana ścieżka edukacyjna, brak unikalnych zależności społecznych, przewidywany koszt usług publicznych.
Mai zrobiło się niedobrze.
— Zamknij.
Igor nie ruszył się.
— Zamknij.
— Chcę zobaczyć. Bo to moje.
Przeczytał wszystko, do końca, i dopiero potem sam zamknął. Nie wyglądał na wściekłego. Wyglądał na spokojnego, i to było gorsze.
— Czyli dlatego.
— Nie — powiedział Krajewski.
Igor postukał palcem w ekran.
— Jest napisane.
— To są parametry.
— To jest powód.
— Nie. — Krajewski zrobił krok bliżej. — To jest uzasadnienie, które model zbudował po to, żeby wynik wyglądał racjonalnie.
— Jaka różnica?
— Ogromna.
— Dla mnie żadna. Miałem dziesięć lat. System policzył, że nie warto mnie mieć.
Krajewski milczał.
Igor wskazał ekran.
— To jest cała filozofia?
Krajewski nie odpowiedział. Odezwała się Maja:
— System nie policzył, że nie warto cię mieć.
— Przed chwilą przeczytałem.
— Policzył, że po twoim zniknięciu reszta układu zmieni się niewiele.
— Super.
— To nie jest to samo.
— Naprawdę chcesz go teraz bronić?
— Nie. — Maja podeszła bliżej. — Chcę, żebyś nie pozwolił mu powiedzieć ci, kim jesteś.
Igor patrzył na nią.
— Tobie powiedział 0,0137.
Maję zakłuło pod mostkiem.
— Tak.
— I co?
— I od dwóch godzin próbuję nie myśleć, że powinno być więcej.
Igor przez moment nic nie mówił. Potem skinął głową.
— Dobra. Rozumiem.
— Naprawdę?
— Nie. Ale brzmi dobrze.
Maja prawie się uśmiechnęła.
Roman wszedł.
— Zaczyna świtać.
Wyszli na górę. Pierwsze światło wpadało przez wysokie okna dawnego korytarza więziennego, szare i zimne. Cele wyglądały inaczej niż w nocy, mniej groźnie, bardziej zwyczajnie, jak stare pomieszczenia, w których dawno temu zamykano ludzi i o których wszyscy zapomnieli.
Maja zatrzymała się przy jednym z okien i przez kratę zobaczyła fragment Torunia: dachy, drzewa, bloki Skarpy, a dalej Rubinkowo. Nad łąkami między nimi leżała mgła, płaska i biała jak mleko rozlane po stole, a z mgły wystawały tylko czubki brzóz. Jakiś ptak, którego nie umiała nazwać, gwizdał w krzakach przy murze to samo w kółko. Na niebie nadal wisiał dron. Jeden. Może dwa.
Miasto zaczynało się budzić. Pierwszy tramwaj przesuwał się w oddali, na ulicy pojawił się rowerzysta, ktoś szedł z psem. Maja pomyślała, że pół wieku temu o tej porze Szosa Lubicka stała już w korku, kierowcy pili kawę z termosów i klęli na czerwone światło, a radio mówiło o utrudnieniach na moście. Zwykły wtorek.
Spojrzała na zegar: 05:31. Wariant 50: 61%, 14 404 osoby.
— Ile? — zapytał Igor.
— Sześćdziesiąt jeden.
— Czyli skończy dzisiaj.
— Jeśli nic się nie zmieni — odpowiedział Krajewski.
— Zmieni.
Nie wiedziała, skąd ta pewność. Może wcale jej nie miała.
Igor zapiął plecak.
— Idę.
Roman podał mu niewielką kartę.
— Stare konto techniczne.
Igor wziął.
— Działa?
— Wczoraj działało.
— Czyli może nie działać.
— Właśnie.
Maja wyjęła z torby papierową teczkę MIASTO 2035, przez chwilę ją trzymała, a potem podała Igorowi.
— Co mam z tym zrobić?
— Zanieś Elżbiecie. Krajewski mówi, że od tego się zaczęło.
Igor spojrzał na niego.
Krajewski skinął głową.
— Nie wiem, czy Ela zna cały materiał.
— A ty?
— Nie.
Igor schował teczkę do plecaka.
— Jeśli mnie złapią, będą mieli bardzo nudną lekturę.
— Nie daj się złapać.
— Genialne.
— Igor.
Przestał się uśmiechać.
— Co?
Chciała powiedzieć coś ważnego i nie wiedziała co. „Uważaj” brzmiało za mało. „Wróć” za dużo.
— Jak zobaczysz moją matkę… — Igor czekał. — Nie pozwól jej znowu zniknąć.
Skinął głową.
— Jo.
Maja uśmiechnęła się.
— Już wiem, co to znaczy.
— Nareszcie.
Roman otworzył wyjście techniczne. Poranne powietrze było chłodne i wilgotne, pachniało mokrą trawą. Igor wyszedł pierwszy i zatrzymał się.
— A wy?
Maja spojrzała na Romana, potem na Krajewskiego.
— Jedziemy. Do Torunia.
Igor rozejrzał się.
— Jesteśmy w Toruniu.
— Wiem.
Maja spojrzała na pierwsze tramwaje, na światła, na budynki, na miasto, które z tej odległości wyglądało dokładnie tak samo jak wczoraj.
— Chcę zobaczyć, czy on też o tym wie.
Igor ruszył na wschód, w stronę Rubinkowa. Maja, Roman i Krajewski poszli w przeciwną stronę, do samochodu.
Za nimi, pod dawnym aresztem, terminal nadal pracował. 61%. 14 404. I rosło.
A Toruń właśnie się budził.
