Miasto
Maja patrzyła na Toruń przez przednią szybę samochodu Romana. Była piąta czterdzieści dwie. Niebo zrobiło się jasne, perłowe, z różową smugą nad Skarpą, ale słońce jeszcze nie wyszło. Latarnie gasły jedna po drugiej, nie wszystkie naraz, najpierw te przy pustych ulicach, potem kolejne, jakby ktoś szedł przez miasto i zdmuchiwał świeczki. Miasto oszczędzało energię. Zawsze ją to zachwycało. Teraz irytowało.
O tej porze Teresa już nie spała. Siedziała w kuchni na Rubinkowie z pierwszą kawą, z radiem nastawionym tak cicho, że słychać było tylko szmer, i czytała papierową książkę z antykwariatu na Szerokiej, poślinionym palcem przewracając kartki, chociaż Maja sto razy jej mówiła, że to niehigieniczne. Maja przez chwilę widziała to tak wyraźnie, że poczuła zapach kawy z mlekiem i przypalonej grzanki. Potem przypomniała sobie, że mieszkanie matki od czterech dni nie istnieje, a książka leży otwarta na stole obok niedojedzonej pomidorowej, i odwróciła głowę do szyby.
— Gdzie jedziemy? — zapytał Roman.
Maja patrzyła przed siebie.
— Przed siebie.
Roman zerknął na nią.
— To technicznie możliwe przez jakieś trzysta metrów.
— Do centrum. Chcę zobaczyć miasto.
— Widzisz.
— Nie mapę.
Krajewski siedział z tyłu.
— Co dokładnie chcesz zobaczyć?
Maja odwróciła się.
— Czy zaczęło się dziać to, co widzieliśmy na terminalu.
— Zaczęło.
— W danych.
— Dane nie są osobnym światem.
— Właśnie przez całe życie tak je traktowałam.
Krajewski nie odpowiedział. Roman ruszył.
Samochód był stary, głośniejszy od wszystkiego wokół i prowadził go człowiek. Maja nie pamiętała, kiedy ostatnio siedziała w pojeździe, który nie wiedział, dokąd jedzie. Przez pierwsze kilka minut nic się nie działo i to cisza była najgorsza, bo kazała czekać.
Mijali Rubinkowo, bloki, drzewa, przystanki. Kobieta w szlafroku i kaloszach prowadziła psa. Mężczyzna jechał rowerem z wędką przywiązaną do ramy. Przed piekarnią stały trzy osoby i z otwartych drzwi buchał zapach drożdży i ciepłego chleba. Zwyczajny wtorek. Trudno było uwierzyć, że kilkaset metrów dalej system próbował właśnie policzyć ludzi, których oficjalnie nie było.
— Igor powinien już dochodzić — powiedziała.
Roman spojrzał na zegar.
— Jeśli nie zatrzymają go bramy.
Maja wyjęła zapasowy terminal, stary służbowy telefon z torby. Włączyła go przed świtem w areszcie, pierwszy raz od miesięcy, i podyktowała Igorowi numer, zanim chłopak ruszył na Rubinkowo. Krajewski kręcił wtedy głową, ale nic nie powiedział. Brak wiadomości. Napisała: JESTEŚ? Nie wysłała. Skasowała.
— Dlaczego? — zapytał Krajewski.
— Co?
— Napisałaś coś i usunęłaś.
— Pan naprawdę wszystko obserwuje?
— Z przyzwyczajenia.
— Nie chcę prowadzić go telefonem prosto do Rubinkowa.
— Słusznie.
Schowała urządzenie.
Na wysokości Skarpy samochód przed nimi nagle stanął i Roman zahamował tak, że pasy wbiły im się w piersi.
— No.
Kierowca pierwszego auta długo nie wysiadał. Samochód stał na środku drogi, z włączonymi światłami awaryjnymi. Po chwili otworzyły się drzwi i wyszedł mężczyzna, może pięćdziesięcioletni, w marynarce narzuconej na koszulę od piżamy. Rozłożył ręce.
Roman opuścił szybę.
— Co?
— Nie jedzie. Zablokowało wszystko. — Mężczyzna wskazał wnętrze. — Mówi, że nie może kontynuować podróży.
Maja wysiadła.
— Jaki komunikat?
Mężczyzna przyjrzał się jej podejrzliwie.
— Pani z serwisu?
— Nie.
— To po co pani pyta?
— Proszę pokazać.
Na ekranie samochodu widniało:
PROFIL UŻYTKOWNIKA WYMAGA DODATKOWEJ WERYFIKACJI
DO CZASU ZAKOŃCZENIA PROCEDURY AUTOMATYCZNE PROWADZENIE NIEDOSTĘPNE
NAJBLIŻSZY PUNKT WERYFIKACJI: 3,4 KM
— Mogę przejąć ręcznie? — zapytał mężczyzna.
Maja spojrzała na model samochodu.
— Ma pan uprawnienia do ręcznego prowadzenia?
— Nie.
— To nie.
— Mam pięćdziesiąt trzy lata. Kiedyś jeździłem.
— Kiedy?
— Dwadzieścia lat temu.
Roman wychylił się przez okno.
— To jak jazda na rowerze.
— Nie.
— Prawie.
— Nie.
Mężczyzna oparł ręce na biodrach.
— I co mam zrobić?
Maja przeczytała komunikat jeszcze raz. Nic nadzwyczajnego. Procedura weryfikacyjna, zabezpieczenie. Żaden człowiek nie został zaatakowany, nic się nie zepsuło. System działał tak, jak go zaprojektowano.
— Zadzwonić po transport zastępczy.
Mężczyzna podniósł telefon i pokazał jej ekran, na którym system uprzejmie informował, że jego profil jest w trakcie weryfikacji, a część usług została tymczasowo ograniczona.
Roman wysiadł.
— Dokąd pan jedzie?
— Na Bydgoskie.
— Wsiadaj. Jedziemy w tę stronę.
Maja popatrzyła na Romana.
— Naprawdę?
— Co?
— Nic.
Mężczyzna zawahał się.
— A samochód?
Roman spojrzał na pojazd stojący na środku ulicy.
— Chyba nigdzie nie pojedzie.
Przepchnęli go we trzech na zatokę. Maja nie pamiętała, kiedy ostatnio pchała samochód. Był cięższy, niż wyglądał, i pachniał nowym plastikiem.
Mężczyzna usiadł z tyłu obok Krajewskiego i podał mu rękę.
— Antoni.
— Paweł.
Maja odwróciła się.
— Maja.
Roman ruszył.
— Roman. — Po chwili dodał: — Samochód. Ile ma lat?
Antoni spojrzał na niego.
— Sześć.
Roman pokiwał głową.
— Dlatego.
Maja westchnęła.
— Nie dlatego.
— Mój jedzie.
— Pana samochód ma kierownicę.
— Bardzo przydatny wynalazek.
Antoni patrzył na nich.
— Co się dzieje?
— Nie wiemy — odpowiedziała Maja.
Krajewski spojrzał na nią i pierwszy raz jej nie poprawił.
Kilkaset metrów dalej zobaczyli następny stojący samochód, potem trzeci. Nie wszystkie stały, jeden toczył się powoli w trybie awaryjnym, mrugając na pomarańczowo. Przy skrzyżowaniu zatrzymał się autobus. Drzwi się otworzyły, ale nie ruszył. Na przystanku czekało kilkanaście osób.
Roman zwolnił. Maja zobaczyła kierowcę, prawdziwego, z siwym wąsem i w kamizelce przewoźnika. Stał przed autobusem i tłumaczył coś pasażerom, gestykulując.
— Zatrzymaj.
— Maja.
— Na chwilę.
Roman zatrzymał się za zatoką. Maja wysiadła, Krajewski poszedł za nią. Na ekranie autobusu:
LINIA 12
TRASA CZASOWO ZAWIESZONA
POWÓD: NIEZGODNOŚĆ PROFILI UŻYTKOWNIKÓW
Maja przeczytała drugi raz.
— Ilu pasażerów ma niezgodność?
Kierowca spojrzał na nią.
— Nie pokazuje.
— Autobus się zatrzymał przez jedną osobę?
— Nie wiem. W środku jest dwadzieścia trzy.
Krajewski podszedł do ekranu.
— System nie może ustalić priorytetu trasy. Jeśli część pasażerów ma ograniczenia, przelicza sens przejazdu.
Kierowca usłyszał.
— Jaki sens przejazdu? Mam trasę.
— Dla systemu trasa zależy od zapotrzebowania.
— A dla mnie od rozkładu.
Krajewski nic nie powiedział. Kierowca wskazał autobus.
— Chcę ruszyć ręcznie.
— Może pan?
— Jeszcze pytam?
Wszedł do środka. Po chwili silnik zmienił ton, a na ekranie pojawiło się:
RĘCZNE PRZEJĘCIE PROWADZENIA
ZALECENIE SYSTEMOWE: OCZEKUJ
Kierowca zamknął drzwi i ruszył. Maja patrzyła za nim. Krajewski również.
— Może tak zrobić? — zapytała. — System pozwala?
— Nie zabrania.
— To nie to samo.
— Nigdy nie było.
Autobus odjechał, ale na przystanku została starsza kobieta w berecie i z wózkiem na zakupy w kratę. Powiedziała głośno, w przestrzeń:
— Następny za osiem minut?
Kierowca zdążył ją usłyszeć w lusterku. Zatrzymał autobus i otworzył drzwi.
— Wsiada pani.
— Ale ja mam trzynastkę.
— Dzisiaj mam wszystko.
Kobieta wgramoliła się z wózkiem po stopniu i zanim drzwi się zamknęły, Maja usłyszała, jak mówi do kierowcy: — W dwudziestym szóstym to ta trzynastka spóźniała się codziennie, stało się na przystanku w deszczu pół godziny, w autobusie śmierdziało mokrymi kurtkami i ktoś zawsze jadł pączka, i nikt z tego żadnej aktualizacji nie robił. Człowiek po prostu klął i jechał. — Kierowca roześmiał się, a autobus odjechał, kołysząc się na łuku jak stary statek.
Maja poczuła coś dziwnego. Jeszcze nie ulgę, ale coś, co mogło nią kiedyś zostać.
Wrócili do samochodu. Antoni siedział z tyłu.
— To przez ten sam problem?
Maja zapięła pas.
— Możliwe. System nie jest pewny, kim część ludzi jest albo co powinien z nimi zrobić.
Antoni patrzył na nią.
— A musi coś ze mną robić?
Nikt nie odpowiedział.
Wysadzili go na Bydgoskim.
— Dzięki — powiedział.
Roman skinął głową. Antoni zamknął drzwi, a po chwili zapukał w szybę. Roman opuścił.
— A samochód? Jak go odzyskam?
Roman wzruszył ramionami.
— Jak pana znowu uznają.
Antoni się nie uśmiechnął. Roman ruszył.
— Mogłeś tego nie mówić — powiedziała Maja.
— Mogłem.
— I?
— Nie powiedziałem, że uznają go za co.
Maja spojrzała przez okno. Miasto nadal wyglądało pięknie i to później zapamiętała najbardziej. Słońce wyszło nad dachami i zalało ulice miodowym światłem. Drzewa posadzone dwadzieścia lat wcześniej w miejscu dawnych pasów ruchu tworzyły zielone sklepienia, trawa między torami była mokra od rosy i parowała w słońcu, na ścieżce rowerowej jechała kobieta z dzieckiem w foteliku, a dziecko machało do każdego mijanego psa. Nic się nie paliło, nie wyły syreny, na ulicach nie było wojska. Toruń działał. Tylko coraz większej liczbie ludzi przestawał działać.
O szóstej dwanaście terminal zawibrował. Igor. Jedno słowo: JESTEM.
Odpisała: ELŻBIETA?
Długo nic. Potem: ŻYJE.
— I?
— Jest na Rubinkowie. Na razie sam.
Krajewski pochylił się między fotelami.
— Zapytaj o bramy.
Maja napisała: BRAMY? Odpowiedź przyszła po chwili: NIE WSZYSTKIE. A zaraz po niej: DRONY WRÓCIŁY. I jeszcze: LICZĄ.
Maja schowała telefon.
— Co? — zapytał Roman.
— Liczą.
Zacisnął dłonie na kierownicy.
— Dokąd teraz?
Maja spojrzała na zegar. 06:16.
— Przychodnia. O pierwszej system zmienił priorytety medyczne. Chcę sprawdzić, czy wykonał.
— W której? — zapytał Krajewski.
— Najbliższej.
Roman skręcił. Punkt medyczny przy Kraszewskiego otwierał się o szóstej. Kiedy przyjechali, przed wejściem stało około trzydziestu osób i Maję pierwszy raz tego ranka naprawdę ścisnął strach. Szósta rano to nie była godzina, o której trzydzieści osób powinno stać przed przychodnią.
Roman zaparkował.
— Zostaję. Ktoś musi pilnować samochodu.
— Przed czym?
— Przed cywilizacją.
Poszła z Krajewskim. Przy wejściu dwie osoby kłóciły się z terminalem, jakby terminal mógł się zawstydzić. Na ławce siedział mężczyzna, może siedemdziesięcioletni, z ręką przyciśniętą do brzucha, i oddychał ciężko. Obok stała córka z jego kurtką przewieszoną przez ramię.
— Ojciec ma wizytę o szóstej piętnaście. Jest szósta dwadzieścia.
Pracownica przychodni patrzyła na ekran.
— Wiem.
— To dlaczego go pani nie wpuszcza?
— Ja go wpuszczam. To drzwi są zamknięte. System nie potwierdza priorytetu.
— Ma wizytę!
— Widzę.
Kobieta zacisnęła usta. Maja podeszła.
— Co wyświetla?
Pracownica spojrzała na nią.
— Pani jest…?
Maja pokazała identyfikator. Nadal działał. To ją uspokoiło i jednocześnie przestraszyło.
— Biuro Optymalizacji.
Kobieta wpuściła ją za stanowisko. Na ekranie:
PACJENT: ADAM NOWAK
STATUS: AKTYWNY
PRIORYTET ŚWIADCZENIA: ZMIENIONY
ZALECENIE: PRZEŁOŻENIE TERMINU
— Na kiedy?
Pracownica otworzyła szczegóły.
— Za sześć dni.
Córka mężczyzny usłyszała.
— On ma kontrolę po zabiegu! Sześć dni?
— Ja tego nie ustaliłam.
Maja spojrzała na historię. Zmiana o 03:14, automatyczna, bez nazwiska.
— Dlaczego zmienił?
Krajewski stał za nią.
— Otwórz uzasadnienie.
Zrobiła to: OGRANICZENIE OBCIĄŻENIA SYSTEMU MEDYCZNEGO, REKALIBRACJA PRIORYTETÓW. Nic więcej.
— Przecież obciążenie nie wzrosło — powiedziała Maja.
Pracownica prychnęła.
— Wzrosło. Od piątej. — Wskazała poczekalnię. — Mam siedemnaście osób, którym system przełożył wizytę. Dziewięć takich, którym przesunął ją do nas z innych placówek. I cztery, którym twierdzi, że nie ma prawa udzielić świadczenia.
— Dlaczego? Jaki mają status?
— Różny.
— Zmarli?
Kobieta spojrzała na nią jak na wariatkę.
— Co?
— Nic. — Maja wróciła do Adama Nowaka. — Ma być przyjęty.
Pracownica popatrzyła na ekran.
— System mówi…
Urwała. Westchnęła. Wstała, podeszła do drzwi, wyjęła z kieszeni fartucha kartę awaryjną i otworzyła.
— Pan Adam.
Córka pomogła ojcu wstać. Terminal zapiszczał: NIEZGODNOŚĆ Z REKOMENDACJĄ SYSTEMOWĄ. Pracownica nacisnęła: KONTYNUUJ.
Maja patrzyła.
— Może to robić?
— Wciąż tak — odpowiedział Krajewski. — Większość systemów zachowała ręczne odstępstwo. Bo kiedy je projektowaliśmy, baliśmy się awarii.
Maja patrzyła na pracownicę przychodni.
— Nie ludzi.
— Ludzi też.
— Tylko innych.
Krajewski nic nie powiedział. Terminal zapiszczał ponownie i kobieta znowu nacisnęła KONTYNUUJ.
— Ile razy pani dzisiaj to zrobiła? — zapytała Maja.
— Od szóstej? Jedenaście.
— Jest szósta dwadzieścia cztery.
— Wiem.
— A wczoraj?
Pracownica zastanowiła się.
— Ani razu.
Maja poczuła, że ma zimne ręce. Wyszli.
Roman czekał. Przed samochodem stała kobieta w żakiecie, z teczką przyciśniętą do piersi.
— Pan jedzie w stronę centrum?
Roman spojrzał na Maję.
— Chyba otworzyłem transport publiczny.
Kobieta wsiadła. Jej profil płatniczy przestał działać o piątej trzydzieści i nie wiedziała dlaczego.
— Mam środki. — Pokazała telefon. — Widzę pieniądze. Nie mogę nimi zapłacić.
— Dokąd pani jedzie?
— Do pracy. Rynek Nowomiejski.
Roman ruszył. Kobieta siedziała obok Krajewskiego, sztywno, jak na rozmowie kwalifikacyjnej.
— To jakiś atak? Rosjanie?
Roman spojrzał w lusterko.
— Dlaczego od razu Rosjanie?
— A kto?
— System miejski — powiedział Krajewski.
Maja odwróciła się do niego. Za późno. Kobieta patrzyła.
— Co?
Krajewski poprawił się:
— Może być awaria systemu miejskiego.
— Pan przed chwilą powiedział…
— Powiedziałem za dużo.
Maja prychnęła.
— To chyba dzisiaj zaraźliwe.
Na placu Rapackiego zobaczyli pierwszy większy tłum. Nie setki, może siedemdziesiąt osób, ale to wystarczyło, żeby plac, zwykle pusty o tej porze, wyglądał jak w dzień targowy. Stały dwa tramwaje, jeden za drugim, a przed pierwszym zebrało się kilkanaście osób. Gołębie dreptały między nogami ludzi, jakby i one czekały na kurs.
Roman zatrzymał się.
— Maja.
— Wiem.
Wysiedli. Pasażerowie stali na torowisku. Mężczyzna w kurtce transportu miejskiego rozmawiał przez telefon i chodził w kółko.
— Jak długo stoicie? — zapytała Maja.
— Jedenaście minut.
— Awaria?
— Nie. — Wskazał tramwaj. — Nie chce jechać dalej.
Maja weszła. Na ekranie sterowania to samo, tylko innymi słowami: trasa zawieszona z powodu niezgodności popytu i profili docelowych.
— Co to znaczy? — zapytał Roman.
Krajewski czytał.
— System uznał, że nie ma wystarczającego uzasadnienia dla kontynuowania kursu.
Kierownik tramwaju spojrzał na niego.
— Mam czterdziestu dwóch pasażerów.
— System nie liczy tylko ludzi.
— To już wiemy.
Kierownik podrapał się po karku.
— Mogę przejąć. Ale procedura wymaga zgody dyspozytorni, a dyspozytornia nie odpowiada.
Maja rozejrzała się.
— A co się stanie, jeśli ruszysz bez zgody?
Mężczyzna spojrzał na nią.
— Dostanę naruszenie procedury. I nie wiem, co dalej.
Roman podszedł.
— To może dobry dzień, żeby się dowiedzieć.
Mężczyzna spojrzał na tłum. Starszy człowiek siedział na ławce z laską między kolanami. Kobieta z dzieckiem stała przy drzwiach. Ktoś krzyczał, że spóźni się do pracy i że szef go zabije.
Kierownik usiadł i włączył ręczne sterowanie. Terminal: BRAK ZGODY SYSTEMOWEJ. Potwierdził. OSTRZEŻENIE. Potwierdził. ODPOWIEDZIALNOŚĆ OPERATORA.
— Tak, tak — mruknął pod nosem i potwierdził po raz trzeci.
Tramwaj ruszył. Ludzie na przystanku zaczęli klaskać. Kierownik pokazał im przez szybę środkowy palec, ale się uśmiechał.
Roman uśmiechnął się też.
— Lubię transport publiczny.
Maja nie. Patrzyła na tramwaj.
— To jest błąd.
— Co?
— Model zakłada, że operator wykona rekomendację. A on nie wykonał.
— Jedna decyzja.
— Jedna. — Maja patrzyła, jak tramwaj skręca. — Ile takich decyzji uwzględnił przy Wariancie 50?
— Miliony.
— Nie o to pytam. Ile razy założył, że człowiek zrobi to, co mu powie?
— Nie wiem.
— Właśnie.
Terminal zabrzęczał. Igor: BRAK PRZEJŚCIA PRZEZ R-12. Po chwili: R-15 TEŻ.
Maja odpisała: ELŻBIETA? Odpowiedź: PRZENOSZĄ LUDZI.
KTO? — MY. I następna: MIASTO TEŻ.
Maja wpatrywała się w ekran.
— Co? — zapytał Roman.
Pokazała mu. Przeczytał.
— Wracamy.
— Nie.
— Maja.
— Igor powiedział, że mam nie wracać.
Roman popatrzył na nią.
— I od kiedy go słuchasz?
— Od kiedy zaczęłam rozumieć, że nie muszę być wszędzie.
— Tam są ludzie.
— Tutaj też. — Wskazała plac.
Na drugim tramwaju pojawił się komunikat: KURS ODWOŁANY. Pasażerowie nie wysiadali. Kierownik pierwszego tramwaju podjechał do drugiego i otworzył drzwi.
— Wszyscy do mnie!
— Nie zmieścimy się! — krzyknął ktoś.
— To będziecie stać!
Ludzie zaczęli przechodzić, przepychając się, śmiejąc i przepraszając na zmianę. System pierwszego tramwaju wyświetlił: PRZEKROCZENIE ZALECANEGO OBCIĄŻENIA. Kierownik nacisnął: KONTYNUUJ.
Maja patrzyła.
— Tego nie przewidział.
Krajewski westchnął.
— Nie wiemy.
— Niech pan przestanie.
— Maja…
— Przewidział, że kierowca zaryzykuje naruszenie procedury, żeby zabrać obcych ludzi?
— Mógł uwzględnić prawdopodobieństwo.
— Jakie?
— Nie mam pojęcia.
— Właśnie.
Roman podszedł bliżej.
— Nie zaczynajcie teraz filozofii na torach.
Maja ruszyła do samochodu.
— Do biura.
— Po co? — zapytał Roman.
— Chcę zobaczyć całość.
— Myślałem, że nie chcesz mapy.
— Teraz już wiem, co jest pod nią.
Po drodze chaos rósł, ale nie wyglądał jak chaos. Nie było jednej wielkiej awarii, tylko tysiąc małych, i właśnie przez to łatwo było je przegapić.
Przed sklepem spożywczym przy Mickiewicza terminal płatniczy nie rozpoznawał części klientów. Sprzedawca, gruby, z wąsem jak szczotka, wyjął spod lady zeszyt w kratkę, prawdziwy, papierowy, i zapisywał nazwiska ołówkiem.
— Zapłacicie później!
Maja zobaczyła kobietę wychodzącą z mlekiem i chlebem pod pachą.
— A jak nie zapłacą? — zapytał Roman.
— To straci dwadzieścia złotych.
— Dużo.
— Nie o to chodzi.
Kawałek dalej automatyczne drzwi kamienicy nie wpuszczały mieszkańca, który stał przed nimi w kapciach, z workiem śmieci. Sąsiad zszedł na dół i otworzył mu od środka. Przy skrzyżowaniu światła przestały zmieniać się zgodnie z ruchem. Trzy rowery czekały na pustej jezdni. Jeden z rowerzystów przejechał na czerwonym, za nim drugi. Trzeci jeszcze chwilę stał, rozglądając się, jakby ktoś miał go z tego rozliczyć, i w końcu też pojechał.
Na przystanku autobus nie przyjechał. Ludzie zorganizowali się w trzy prywatne samochody. W jednym siedziało sześć osób. Maja nie wiedziała, czy to dozwolone. Nikt nie sprawdzał.
Na miejskich ekranach pojawił się pierwszy komunikat:
TRWA AKTUALIZACJA SYSTEMÓW MIEJSKICH
MOŻLIWE CZASOWE UTRUDNIENIA
PROSIMY O ZACHOWANIE SPOKOJU
Roman przeczytał.
— Aktualizacja.
— Technicznie prawda — powiedział Krajewski.
— Jak?
— System się aktualizuje.
— Na podstawie ludzi, których wcześniej nie widział. I zmienia im priorytety. A komunikat mówi „aktualizacja”.
Krajewski wzruszył ramionami.
— Administracja lubi szerokie słowa.
— Pracowałam w administracji.
— Wiem.
— Nadal pracuję.
— Zobaczymy.
— Dziękuję.
Terminal zawibrował. Tym razem nie Igor, tylko służbowy komunikat, który dotarł na służbowy telefon tak samo jak przez wszystkie poprzednie lata:
BIURO OPTYMALIZACJI PRZESTRZENNEJ
W związku z niezgodnościami danych część operacji została czasowo wstrzymana. Pracowników prosimy o oczekiwanie na dalsze instrukcje.
NIE LOGOWAĆ SIĘ DO SYSTEMÓW ŹRÓDŁOWYCH BEZ AUTORYZACJI
Maja pokazała Krajewskiemu.
— Boją się.
— Kto?
— Nie wiem.
— To nie znaczy, że się boją.
— Jeśli administracja mówi pracownikom, żeby nie zaglądali do danych, to się boi.
Roman skinął głową.
— Wreszcie coś rozumiem z urzędów.
Przed Collegium Maximum stało więcej rowerów niż zwykle i trzy samochody miejskie. Nie policyjne. Maja zatrzymała się.
— Co? — zapytał Krajewski.
— Nie wiem.
Roman zgasił silnik.
— Idziemy?
Maja patrzyła na budynek. Jeszcze wczoraj rano przyszła tutaj do pracy, normalnie, z kawą w papierowym kubku. Przejrzała raporty, zamknęła dwa zlecenia, odpowiedziała na wiadomość w sprawie harmonogramu wygaszenia budynku na Rubinkowie. Wtedy życie było bardzo nudne. Tęskniła za tym tak, że aż ją zabolało.
— Idziemy.
Drzwi wejściowe ją rozpoznały: MAJA RÓŻYCKA, DOSTĘP AKTYWNY. Otworzyły się. Maja zatrzymała się w progu i Roman prawie na nią wpadł.
— Co?
— Nic.
— Znowu „nic”.
— Po prostu miło wiedzieć, że istnieję.
Krajewski wszedł za nią.
— Na razie.
— Pan dzisiaj naprawdę pracuje na sympatię.
W holu było kilkanaście osób. Niektórzy stali przy terminalach z kubkami w rękach, nieumyci, z odciśniętymi na policzkach poduszkami. Dwóch pracowników kłóciło się przy recepcji.
— Nie możesz zatwierdzić relokacji bez pełnego profilu.
— Nie zatwierdzam. Cofam.
— Nie możesz cofnąć wykonanej procedury.
— Właśnie widzę.
Maja zatrzymała się.
— Co się stało?
Obaj spojrzeli na nią. Znała jednego, Marka, który pracował piętro niżej i zawsze przynosił na zebrania własne ciastka owsiane.
— Maja? Myślałem, że cię nie ma.
— Byłam. Długa historia.
— Mamy problem.
— Wiem.
— Nie taki. — Pokazał jej ekran. Lista lokali, kilkaset, wszystkie ze statusem WERYFIKACJA. — System przestał uznawać dane o mieszkańcach za pewne. Na razie w jedenastu obszarach.
Maja spojrzała na Krajewskiego. Jedenaście. Dokładnie.
— Co robi?
— Wstrzymał automatyczne decyzje tam, gdzie ma za mało danych.
— To dobrze.
Marek popatrzył na nią.
— Nie. — Otworzył następny ekran. — Bo wszędzie, gdzie uważa, że ma wystarczająco dużo, podejmuje je dalej.
Maja czytała: relokacja, ograniczenie dostępu, zmiana priorytetu, przekierowanie usług, weryfikacja statusu. Setki pozycji, a potem tysiące.
— Od kiedy?
— Po trzeciej zaczęło rosnąć.
Maja spojrzała na zegar. 06:58.
— Macie dostęp do mapy operacyjnej?
— Ograniczony.
— Pokaż.
Marek zawahał się.
— Dostaliśmy polecenie…
— Wiem, jakie dostaliście polecenie.
— Maja.
— Pokaż.
Marek spojrzał na jej identyfikator, potem na Krajewskiego, i dopiero teraz go rozpoznał.
— Pan Krajewski?
— Niestety.
Marek odsunął się od terminala.
— Trzy minuty.
— Dziękuję.
Mapa zajęła całą ścianę. Toruń, a na nim punkty, setki punktów, żółte, pomarańczowe i czerwone. Maja znała każdą warstwę: transport, zdrowie, dostęp, energia, usługi, rejestry. Nigdy wcześniej nie widziała ich wszystkich naraz.
— Wyłącz awarie techniczne.
Marek wyłączył. Część punktów zniknęła.
— Wyłącz zgłoszenia od użytkowników bez potwierdzonego związku z systemem.
Kolejne zniknęły. Zostało ponad czterysta.
— Tylko od piątej?
— Tak.
Krajewski podszedł.
— Pokaż typy.
Marek uruchomił. Najwięcej było weryfikacji tożsamości, potem ograniczeń dostępu, transportu, zdrowia.
— To nie są awarie — powiedziała Maja.
— Co?
— System działa.
— To czemu wszystko się sypie?
— Bo działa.
Krajewski patrzył na mapę.
— Wariant ma ile?
Marek zmarszczył brwi.
— Jaki wariant?
Maja i Krajewski spojrzeli na siebie.
— Nieważne — powiedziała Maja.
Marek nie odpuszczał.
— Co wy wiecie?
Roman, który wszedł za nimi, oparł się o framugę.
— Dużo za dużo.
Maja otworzyła boczny terminal. Nie główny, swój, przy którym siedziała przez ostatnie trzy lata, z przyklejoną do ramki karteczką z numerem do serwisu. Zalogowała się. DOSTĘP AKTYWNY. Weszła do warstwy, którą znała najlepiej: wygaszanie. Rubinkowo, Skarpa, Mokre. Dane się aktualizowały.
POPULACJA: WERYFIKACJA
Pierwszy raz zamiast liczby zobaczyła słowo.
— O.
Krajewski podszedł.
— Co?
— Nie wie. — Maja wskazała ekran. — Miasto.
Na Rubinkowie zniknęła liczba 312. Zamiast niej: DANE NIEWYSTARCZAJĄCE. Maja prawie się uśmiechnęła.
— Co w tym dobrego? — zapytał Krajewski.
— Nic.
— Wyglądasz, jakby było.
— Przez lata ta liczba wyglądała jak fakt. A teraz system przynajmniej przyznał, że nie wie.
Krajewski patrzył na ekran.
— Nie ciesz się za szybko.
Rubinkowo zmieniło status: TRWA POZYSKIWANIE DANYCH.
— Wiem.
Maja otworzyła system wykonawczy. Nie miała pełnego dostępu, ale wystarczył częściowy. Wariant 50 nie pojawiał się pod nazwą. Był pakietem rozproszonym pomiędzy modułami, ale MPP/27 nauczył ją już, czego szukać: nowe priorytety, nowe wagi, nowe decyzje.
— Tutaj. — Krajewski pochylił się, a Maja wskazała czas. — 03:02, pierwsza fala. 04:11, druga. 05:37, trzecia.
— Przyspiesza.
— Bo ludzie wstają. Więcej danych. Więcej decyzji.
Roman patrzył na ścianę.
— Czyli im więcej ludzi się budzi, tym gorzej?
— Tak — odpowiedziała Maja.
Roman spojrzał na zegar.
— Jest siódma. Za godzinę pół miasta będzie na nogach.
Krajewski pokręcił głową.
— Większość już jest.
Na mapie przybywało punktów: jeden, drugi, potem pięć naraz, dziesięć. Przez chwilę naprawdę wyglądało to jak wysypka rozlewająca się po skórze.
Marek stał obok.
— Co mamy zrobić?
Pytanie było skierowane do Mai. Nie wiedziała dlaczego. Może dlatego, że miała identyfikator, a może dlatego, że wyglądała, jakby wiedziała.
— Ręcznie zatwierdzać przypadki, które można bezpiecznie potwierdzić.
— Wszystkie?
Maja spojrzała na mapę.
— Nie dacie rady.
— To co?
— Utrzymać ludzi — odpowiedział Krajewski. — Transport. Medycynę. Dostęp do mieszkań. Wszystko, czego brak może komuś zrobić krzywdę.
— A reszta?
— Poczeka — powiedziała Maja.
Marek patrzył na nią.
— Mam sam zdecydować?
— Tak.
— Na jakiej podstawie?
Maja chciała powiedzieć: procedury. Nie powiedziała.
— Na podstawie tego, co widzisz.
Marek niemal się roześmiał.
— Po to mamy system, żebym nie musiał.
— Wiem.
— Nie jestem od tego.
— Dzisiaj jesteś.
Patrzył na nią jeszcze sekundę, potem usiadł i otworzył pierwszą sprawę: ODMOWA DOSTĘPU DO LOKALU. Kobieta, siedemdziesiąt osiem lat, mieszkała sama. Marek nacisnął RĘCZNE ODBLOKOWANIE. System: REKOMENDACJA PRZECIWNA. Marek spojrzał na Maję. Nie powiedziała nic. Nacisnął KONTYNUUJ.
Druga sprawa: transport. Trzecia: apteka. Czwarta. Przy czwartej Marek przestał pytać.
Inni pracownicy podeszli.
— Co robimy?
— Odblokowujemy krytyczne.
— Kto powiedział?
Marek wskazał Maję.
— Nie ja.
— To kto?
Przez chwilę nie wiedziała, co odpowiedzieć.
— My.
Pracownica w różowym sweterku wzruszyła ramionami i usiadła obok Marka. Po kilku minutach przy terminalach siedziało dwanaście osób.
Krajewski obserwował.
— Właśnie stworzyłaś procedurę.
— Nie. Ludzie robią to, co trzeba.
— Procedury często tak się zaczynają.
Maja pomyślała o Igorze, o pierwszej fałszywej śmierci, o Teresie.
— Najpierw człowiek — powiedziała.
Krajewski nie zrozumiał.
— Co?
— Nic.
Terminal. Igor. Tym razem wiadomość głosowa. Maja włączyła. Najpierw hałas: ludzie, wiatr, tupot. Potem głos Igora, zdyszany:
— Maja, tu się robi źle. Weszli od północy. Nie policja. Miasto. Mówią, że ewakuacja techniczna, ale sprawdzają każdego. Elżbieta przenosi ludzi na południe. Są uzbrojeni. Mówią przez głośniki, że mamy wykonywać polecenia służb miejskich.
W tle rozległ się kobiecy głos z megafonu, metaliczny i spokojny:
— Mieszkańcy strefy, prosimy nie zatrzymywać się i kierować do wyznaczonych wyjść. Odmowa wykonania poleceń będzie traktowana jako zagrożenie dla bezpieczeństwa operacji.
Igor mówił dalej, szybciej:
— Przed chwilą powiedzieli, że jeśli ktoś spróbuje wracać albo przerwać ewakuację, mogą użyć broni.
Maję ścisnęło w piersi, jakby ktoś zacisnął jej pas za mocno.
— Jakiej broni? — powiedziała do nagrania, choć Igor nie mógł jej usłyszeć.
W tle znów odezwał się megafon:
— Służby miejskie posiadają uprawnienie do użycia środków przymusu, w tym broni palnej. Prosimy wykonywać polecenia.
Potem Igor:
— Powiedzieli: ostrej amunicji. Maja, oni naprawdę mają broń. Roman zna przejście przy…
Nagranie się urwało.
Roman podszedł natychmiast.
— Przy czym?
— Nie wiem.
Maja zadzwoniła. Brak odpowiedzi. Jeszcze raz. Nic. Roman wziął od niej terminal.
— Igor. — Cisza. — Cholera.
Maja spojrzała na mapę Rubinkowa: punkty kontroli, bramy, czujniki, coraz więcej. I teraz wiedziała, czego mapa nie pokazywała: uzbrojonych ludzi stojących za punktami, mieszkańców prowadzonych w wyznaczonym kierunku, komunikatów o ostrej amunicji.
— Oni ich nie ewakuują — powiedziała. — Wypychają ich.
— Dokąd? — zapytał Krajewski.
— Nie wiem. Na południe, tak mówił.
Roman spojrzał na mapę.
— Południe z tamtych sektorów to Skarpa albo kolej.
— Kolej?
— Stary ciąg techniczny. — Roman wskazał palcem. — Prowadzi do torów.
Maja zadzwoniła ponownie. Nic.
Na miejskiej mapie pojawił się nowy komunikat: STREFA WSCHODNIA — TRWA EWAKUACJA TECHNICZNA. Maja otworzyła: LICZBA OSÓB OBJĘTYCH PROCEDURĄ: W TRAKCIE WERYFIKACJI.
— Ilu? — zapytał Roman.
— Nie wie.
— To po co ich ewakuuje?
— Bo nie musi wiedzieć dokładnie ilu, żeby uznać obszar za problem — powiedział Krajewski.
Maję zalała złość.
— Ludzie nie są obszarem.
Krajewski tylko pokiwał głową. Na mapie centrum przybywało punktów.
Terminal zadzwonił. Koleżanka z pracy, Kasia z działu transportu.
— Maja? Co się dzieje?
— Gdzie jesteś?
— W domu. Nie mogę wyjść. Drzwi działają, winda nie.
— Zejdź schodami.
— Jestem na czternastym piętrze. I mam matkę. Ma osiemdziesiąt lat.
Maja zamknęła oczy.
— Dobrze. Nie schodź. Poczekaj.
— Maja, co się dzieje?
— Poczekaj — powtórzyła i odsunęła telefon od ucha.
— Winda? Adres?
Podała. Wpisał. OGRANICZENIE ENERGETYCZNE — PROFIL BUDYNKU.
— Mogę odblokować. Rekomendacja mówi…
— Marek.
Nacisnął KONTYNUUJ. Maja przyłożyła telefon z powrotem.
— Spróbuj teraz.
Po chwili w słuchawce:
— Jedzie.
— Dobrze.
— Maja… Dlaczego ty to możesz zrobić?
Maja spojrzała na terminal, przy którym siedział Marek.
— Ja nie zrobiłam. Człowiek.
Rozłączyła się. Krajewski stał obok.
— System to zapisuje. Każde ręczne odstępstwo.
— I?
— Uczy się. Że ludzie nie wykonują rekomendacji.
— To dobrze.
— Nie wiem. Bo kolejne przewidywania uwzględnią opór.
Maja zamilkła. Oczywiście. Model nie obrażał się, kiedy człowiek robił coś inaczej. Po prostu aktualizował dane.
— Czyli co? — zapytał Roman. — Mamy robić dokładnie to, czego chce, bo jak nie, to się nauczy?
— Nie. — Krajewski potarł twarz. — Nie wiem.
Roman prychnął.
— To ja mam prostsze rozwiązanie. Robić to, co jest dobre dla ludzi.
Krajewski westchnął.
— To nie zawsze jest oczywiste. Czasami decyzja dobra dla jednej osoby szkodzi stu. Czasami…
Roman mu przerwał.
— Ale jak stara kobieta stoi przed własnymi drzwiami, to ją wpuszczasz.
Krajewski zamilkł. Roman wzruszył ramionami.
— Od czegoś trzeba zacząć.
Maja patrzyła na mapę. Punkty nadal przybywały, ale pojawiło się coś nowego. Niebieskie. Ręczne odstępstwa. Jedno, pięć, dwadzieścia, pięćdziesiąt. W całym mieście, nie tylko tutaj. Ktoś w szpitalu, ktoś w transporcie, ktoś przy energii, ktoś w administracji. Ludzie zaczęli robić to samo, chociaż się nie znali i nie dostali żadnych instrukcji. System mówił „nie”, a oni odpowiadali „tak”.
Maja powiększyła mapę.
— Panie Pawle.
Krajewski podszedł.
— Widzę.
— Ile?
— Sto siedemnaście. — Po dwóch minutach było sto czterdzieści trzy.
— Rozchodzi się.
— Tak.
— Kto ich koordynuje?
— Nikt.
Maja patrzyła na mapę i pomyślała, że przez całą noc próbowali znaleźć centrum: kogoś, kto podjął decyzję, nacisnął przycisk, kogoś odpowiedzialnego. A teraz po drugiej stronie systemu też nie było centrum. Byli ludzie, pojedynczo, i ich decyzje, jedna po drugiej. Ktoś otworzył drzwi. Ktoś przyjął pacjenta. Ktoś uruchomił tramwaj. Ktoś pozwolił wejść do mieszkania. Ktoś zignorował priorytet. Ktoś po prostu powiedział „nie”.
Na ekranie pojawił się alert: SPÓJNOŚĆ WYKONAWCZA: 92%.
Krajewski zauważył go pierwszy.
— Spada. Rano było ponad dziewięćdziesiąt siedem.
Maja patrzyła na niebieskie punkty. 91,8. 91,5.
— Czyli przestaje działać?
— Nie. Ale działa gorzej. Bo ludzie nie robią tego, co przewidział. Między innymi.
Roman spojrzał na ekran.
— To niech nie przewiduje.
Krajewski prawie się uśmiechnął.
— Trochę bardziej skomplikowane.
— Wy wszystko robicie skomplikowane.
Terminal zawibrował. Igor. Nie wiadomość, tylko zdjęcie. Maja otworzyła.
Ludzie szli wzdłuż torów. Dużo ludzi, setki, wąskim sznurem po tłuczniu, w porannym słońcu, które rzucało przed nimi długie cienie. Na pierwszym planie Elżbieta w wiatrówce, z siwymi włosami potarganymi przez wiatr. Ktoś niósł dziecko na barana. Starszy mężczyzna opierał się na ramieniu kobiety. Ludzie mieli plecaki, torby, koce, ktoś klatkę z papużką, część niczego. Daleko z tyłu, przy wejściu na techniczny ciąg, stali ludzie w miejskich kamizelkach. Dwóch trzymało broń.
Pod zdjęciem cztery słowa: WYCHODZIMY Z MIASTA. MUSIMY.
Maja powiększyła fotografię.
— Roman.
Podszedł, spojrzał, i Maja zobaczyła, jak krew odpływa mu z twarzy.
— Gdzie to jest?
— Nie wiem.
Krajewski stanął obok. Maja przesunęła zdjęcie. W tle znajdowała się metalowa konstrukcja, stalowe przęsła kratownicy, a za nimi szeroka, szara woda.
Roman zaklął.
— Nie. Niech tam nie idą.
— Gdzie?
— Most kolejowy. Przez Wisłę.
— Dlaczego?
Roman patrzył na zdjęcie.
— Bo ten most nadal pracuje.
Maja już dzwoniła. Igor nie odbierał. Jeszcze raz. Nic.
— Co znaczy „pracuje”?
Roman podszedł do terminala transportowego.
— Ruch kolejowy.
Krajewski otworzył warstwę.
— Prawie nic tam nie jeździ.
Roman odwrócił się do niego.
— „Prawie” mnie nie interesuje.
Mapa się załadowała. Stara linia od Kluczyk, przez Toruń Główny, który na lewym brzegu stał tuż przy przyczółku, potem most, a po drugiej stronie Wisły Toruń Miasto, pod samą skarpą. Kilka punktów technicznych. I jeden symbol, który stał na Kluczykach i lekko pulsował.
SKŁAD AUTONOMICZNY T-4
STATUS: PRZEJAZD TECHNICZNY
TRASA: TORUŃ KLUCZYKI — TORUŃ GŁÓWNY — MOST — TORUŃ MIASTO
POZYCJA: TORUŃ KLUCZYKI, OCZEKUJE NA ODJAZD
OBSŁUGA: 0
— Kiedy wjedzie na most?
Krajewski zaczął sprawdzać.
— Nie wiem. Nie ma prognozy.
Roman patrzył na symbol.
— Z Kluczyk do Głównego jest kilka kilometrów, a Główny stoi tuż przy przyczółku. Jak ruszy, będzie na moście za kilkanaście minut. Może szybciej.
Maja zadzwoniła ponownie. Igor odebrał. Wiatr zagłuszał prawie wszystko.
— Maja?
— Gdzie jesteście?
— Idziemy. Na drugą stronę. Wisły.
Maja poczuła, jak serce wali jej o żebra.
— Igor, zejdźcie z torów!
W tle krzyki i głos Elżbiety, który Maja rozpoznała od razu:
— Nie możemy!
— Dlaczego?
— Brama za nami się zamknęła — powiedział Igor.
Roman pochylił się do telefonu.
— A przed wami?
— Jeszcze otwarta.
Maja patrzyła na symbol pociągu. Drgnął. Minimalnie, ale wystarczyło, żeby zaschło jej w ustach.
— Ilu was jest?
— Nie wiem. Kilkaset.
— Dzieci?
Cisza.
— Tak.
— Nie wchodźcie na most.
— Nie mamy gdzie.
— Zaczekajcie przed nim.
Igor milczał przez sekundę.
— Nie możemy się zatrzymać.
— Dlaczego?
Wiatr. Głosy. I gdzieś dalej ten sam spokojny, miejski komunikat:
— Prosimy kontynuować ewakuację. Zatrzymywanie się na trasie ewakuacyjnej jest zabronione.
Maja zacisnęła palce na telefonie.
— Igor?
— Za nami idą służby. Miejskie. Ci od ewakuacji. Nie policja. I są uzbrojeni.
W pomieszczeniu zrobiło się nagle tak cicho, że Maja słyszała brzęczenie projektora pod sufitem.
— Igor, posłuchaj mnie. Nie wchodźcie na most.
— Mówią, że mamy iść.
— Nie obchodzi mnie, co mówią.
— Maja. Powiedzieli, że jak się zatrzymamy albo spróbujemy wrócić, użyją broni.
— Strzelali?
— Jeszcze nie.
To „jeszcze” zawisło między nimi. W tle rozległ się kolejny komunikat:
— Ostatnie ostrzeżenie. Prosimy kontynuować przemieszczanie się w kierunku wyjścia ze strefy. Służby miejskie są uprawnione do użycia broni palnej w przypadku zagrożenia realizacji procedury.
Nie brzmiało to jak groźba, raczej jak instrukcja obsługi pralki.
— Ostra amunicja? — zapytała Maja.
Igor odpowiedział po chwili:
— Tak powiedzieli.
Maja zamknęła oczy i zobaczyła to wszystko naraz: setki ludzi, dzieci, stalowe przęsła, pociąg bez maszynisty, który lada chwila ruszy z Kluczyk, uzbrojone służby za plecami.
— Maja? — odezwał się Igor.
Otworzyła oczy.
— Idźcie jak najwolniej. Nie zatrzymujcie się, ale zwolnijcie. Maksymalnie. I nie wchodźcie na most, dopóki nie zadzwonię.
— Jeśli się da.
— Ma się dać.
— Jo.
Połączenie się urwało. Maja przez sekundę trzymała telefon przy uchu, potem opuściła rękę. Teraz już naprawdę nikt nie wiedział, co będzie: ani system, ani oni, ani Igor, ani miasto. Nikt.
Wzięła torbę. MPP/27 było w środku.
— Jedziemy.
— Dokąd?
Roman odpowiedział za nią:
— Na most.
