Żywi
Kilka dni później
W czwartek pochowali Elżbietę na cmentarzu świętego Jerzego, pod starymi lipami, przy murze od strony ulicy, po której co kilka minut przejeżdżał pusty autobus. Przyszło więcej ludzi, niż ktokolwiek się spodziewał, i większość z nich jeszcze tydzień wcześniej oficjalnie nie istniała: ludzie z Rubinkowa, ze Skarpy, z piwnic i z przychodni, w swetrach mimo upału, z dziećmi, które nie rozumiały, dlaczego nie wolno biegać między grobami. Pochowali ją bez aktu zgonu, bo szpital nie umiał go wystawić kobiecie, która według miejskiego rejestru nadal żyła, a ksiądz machnął na to ręką. Przekręcał za to jej nazwisko, więc w połowie Roman wyjął mu kartkę z ręki i czytał dalej sam, swoim chrapliwym głosem, równo i bez zająknięcia, jakby dyktował komuś przez telefon numery bezpieczników, i dopiero przy ostatnim zdaniu zabrakło mu tchu. Marek z Biura przyniósł pudełko owsianych ciastek i rozdawał je dzieciom, bo nie wiedział, co innego mógłby zrobić z rękami. Na trumnie, zamiast wieńca, ktoś położył papierową mapę Rubinkowa, pokreśloną ołówkiem, i sam ołówek, ogryziony na końcu. Nikt się nie przyznał, kto to zrobił. Maja podejrzewała Igora.
Maja czekała przed wejściem do urzędu na Wałach i co chwilę zerkała na zegarek. Igor spóźniał się już pięć minut. Upał wrócił po kilku pochmurnych dniach, jakby nic się nie stało: od Fosy Staromiejskiej szło ciężkie, słodkawe powietrze, gołębie kuliły się w cieniu pod gzymsem, a stary kasztan przy przystanku zrzucał na chodnik pierwsze, jeszcze zielone kolczaste łupiny. Nad drzwiami urzędu ktoś zdjął ekran z hasłem MIASTO, KTÓRE DZIAŁA i zostawił po nim tylko jaśniejszy prostokąt na tynku.
Stanął przed nią, zanim go zauważyła. Wiedziała, że to on, zanim podniosła głowę, po tym, jak stał: z rękami w kieszeniach, lekko przygarbiony, jakby wciąż spodziewał się, że ktoś go zaraz przegoni.
— Myślałam, że już nie przyjdziesz.
— To nie myśl. Powiedziałem, że nie wiem.
— U ciebie to zwykle znaczy „nie”.
— Nie zawsze. Znasz mnie za krótko.
— Ale intensywnie. — Uśmiechnęła się.
Weszli.
W środku było pełno ludzi. Kolejka zaczynała się przy schodach i ciągnęła się przez cały hol, aż pod drzwi. Pachniało potem, mokrymi parasolami z poprzedniego dnia i kawą z automatu, który od rana wydawał tylko gorącą wodę. Niektórzy trzymali dokumenty, inni kartki z numerami. Jeszcze inni przyszli z niczym, bo nic im nie zostało: starsza kobieta w płaszczu mimo upału, chłopak z Bydgoskiego z niemowlęciem w chuście, mężczyzna, który od dziewięciu lat nie miał adresu i teraz trzymał w ręku foliową koszulkę z jednym zdjęciem. Nad stanowiskami wisiała tymczasowa tablica, wydrukowana na zwykłym papierze i przyklejona taśmą:
PRZYWRACANIE STATUSU EWIDENCYJNEGO
Igor przeczytał.
— Ładnie.
— Urzędowo.
— Mogli napisać „zmartwychwstanie”.
— To byłoby niepoważne.
— A szkoda.
Czekali prawie godzinę. Igor niewiele mówił, obracał w palcach stary identyfikator i patrzył na ludzi przed sobą, jakby każdego z nich znał. Może niektórych znał. Kiedy na ekranie pojawił się jego numer, nie ruszył.
— Igor. Twój numer.
— Widzę.
— To chodź.
— Sam.
Maja przez chwilę na niego patrzyła i usiadła z powrotem.
— Dobrze.
Podszedł do stanowiska. Kobieta za szybą miała może pięćdziesiąt lat, siwiejące włosy spięte ołówkiem i oczy kogoś, kto od kilku dni oglądał w tym okienku więcej cudów, niż mógł zmieścić.
— Dzień dobry.
— Dzień dobry. Nazwisko?
— Kwiatkowski. Igor Kwiatkowski.
Wpisała dane i zatrzymała się. Spojrzała na Igora, potem jeszcze raz na ekran.
— Data urodzenia?
Podał.
— Ma pan jakiś dokument?
Wyciągnął stary identyfikator, z dziecięcym zdjęciem, na którym miał grzywkę i zęby za duże na swoją twarz. Kobieta wzięła go do ręki.
— Według rejestru… — Urwała. Igor czekał. — …nie żyje pan od prawie dziewięciu lat.
— Wiem.
Kobieta spojrzała na niego, jakby sprawdzała, czy na pewno oddycha.
— Dobrze.
— Dobrze? — Igor uniósł brwi.
— To znaczy niedobrze.
— Rozumiem.
Zaczęła coś wpisywać. Na ekranie pojawiło się kilka komunikatów. Jeden odrzuciła, drugi też. Przy trzecim westchnęła.
— System…
Igor spojrzał w stronę Mai, a ona już wstawała, ale kobieta podniosła rękę.
— Nie trzeba.
Otworzyła inną zakładkę.
— Mamy tryb ręczny.
Kliknęła. Pojawiło się ostrzeżenie: DANE NIEZGODNE Z REJESTREM HISTORYCZNYM. Wybrała KONTYNUUJ. Następne: WYMAGANE POTWIERDZENIE OPERATORA. Kliknęła POTWIERDZAM.
Igor patrzył na ekran.
— I co?
— Chwileczkę.
Po kilku sekundach pojawił się nowy wpis. Kobieta przeczytała go i uśmiechnęła się, pierwszy raz, odkąd usiadł.
— Gotowe.
— Co jest gotowe?
Odwróciła monitor.
KWIATKOWSKI IGOR
STATUS: ŻYWY
Igor patrzył długo.
— To wszystko?
— Tak.
— Dziewięć lat i dwa kliknięcia?
Kobieta spojrzała na ekran, policzyła.
— Trzy.
Igor się roześmiał. Maja pierwszy raz słyszała, żeby śmiał się tak długo, głośno, aż ludzie w kolejce zaczęli się oglądać, a ktoś z tyłu, nie wiedząc nawet z czego, zaśmiał się razem z nim.
Podszedł do niej.
— Żyję.
— Od jakiegoś czasu.
— Teraz oficjalnie.
Ale nie odszedł od okienka. Wyjął z kieszeni drugi identyfikator, zniszczony, z pękniętym rogiem, i położył go na blacie.
— Mam jeszcze jedną sprawę. Brzezińska Elżbieta.
Kobieta wpisała nazwisko i zmarszczyła brwi.
— Według rejestru żyje.
— Nie żyje. Od wtorku. W czwartek ją pochowaliśmy.
Urzędniczka długo patrzyła na zdjęcie na identyfikatorze, na kobietę o krótkich siwych włosach, która uśmiechała się do aparatu tak, jakby właśnie powiedziała fotografowi coś niegrzecznego. Kolejka za Igorem ucichła. Ktoś zdjął czapkę.
— Przyczyna? — zapytała cicho.
— Wypadek komunikacyjny — powiedział Igor i zaraz się poprawił: — Nie. Proszę napisać: Wariant 50.
— System nie ma takiej kategorii.
— To niech pani wpisze ręcznie.
Wpisała, w polu na uwagi, litera po literze, dwoma palcami, jakby się bała, że się pomyli. Potem zatwierdziła i odwróciła monitor, choć Igor o to nie prosił: BRZEZIŃSKA ELŻBIETA
STATUS: ZMARŁA
16.08.2078
UWAGI: WARIANT 50.
Igor schował identyfikator do tej samej kieszeni, w której przez dziewięć lat nosił swój stary. Maja widziała, że ręce mu się trzęsą.
— Teraz umarła naprawdę — powiedział. — Śmiałaby się z tego. Że system zauważył ją dopiero wtedy, kiedy miał ją zabić, a urząd dopiero wtedy, kiedy już leżała w ziemi.
Wyszli z urzędu i poszli przed siebie, bez celu. Przy komendzie policji zebrał się tłum gapiów i już z daleka zobaczyli Krajewskiego w otoczeniu policjantów. Był ogolony i spokojny, tylko ręce trzymał tak, jakby nie wiedział, co z nimi zrobić.
— A ty gdzie? — zapytała Maja, kiedy podeszli bliżej.
Krajewski zerknął na policjantów.
— Będziemy wyjaśniać.
— Areszt?
— Na razie przesłuchanie.
— Wariant 70?
— Między innymi.
Maja skinęła głową. Nie powiedziała, że będzie dobrze, bo nie wiedziała.
Krajewski zwrócił się do Igora.
— Załatwiłeś?
Igor pokazał nowy identyfikator.
— Żywy.
Krajewski uśmiechnął się.
— Gratuluję.
— Dzięki.
— Dziwne rzeczy się teraz gratuluje. — Potem spoważniał i zwrócił się do Igora inaczej, bez dyrektorskiej ironii: — Chciałem przyjść w czwartek. Nie puścili mnie.
Igor nic nie odpowiedział, ale skinął głową, i to było więcej, niż Krajewski mógł się spodziewać.
Policjant zawołał:
— Panie Krajewski.
Krajewski ruszył, ale po kilku krokach zatrzymał się i odwrócił.
— Maja.
— Co?
— Nie wierz liczbie.
— Wiem — odpowiedziała. Chciała powiedzieć coś jeszcze, coś o Eli i o tym, że to nie on napisał tamtą regułę, ale nie była tego pewna, więc milczała.
Krajewski wsiadł do samochodu i odjechali.
Telefon Mai zawibrował. Powiadomienie informacyjne: PREZYDENT TORUNIA PODAŁ SIĘ DO DYMISJI.
Igor przeczytał przez jej ramię.
— Przez nas?
Maja schowała telefon.
— Nie.
— To przez kogo?
— Przez siebie.
Igor pokiwał głową. Ruszyli dalej, Szeroką, między ogródkami kawiarni, w których ludzie siedzieli nad kawą i kłócili się o to, co przeczytali w nocy. Po kilku krokach Igor się zatrzymał.
— Mogę teraz umrzeć normalnie?
Maja zatrzymała się tak gwałtownie, że ktoś z tyłu na nią wpadł.
— Nie próbuj.
— Pytam tylko. — Igor kopnął kamyk, który potoczył się pod ogródek kawiarni. — Ela by spytała o to samo.
— Igor.
— Dobra — mruknął.
Poszli dalej, w kierunku Rubinkowa. Maja nie planowała tam iść, nogi same ją prowadziły, pod tymi samymi blokami, które pięćdziesiąt dwa lata wcześniej kamera Wolskiego pokazywała z góry, z parkingami zapchanymi do ostatniego trawnika. Parkingów już nie było. Pranie zostało. Pod blokiem matki ktoś zdarł z drzwi klatki zieloną naklejkę LOKAL NIEAKTYWNY i przykleił w jej miejsce dziecięcy rysunek słońca, krzywego, z promieniami jak nogi pająka. Z otwartego okna na parterze leciało radio, z innego zapach smażonej cebuli, tak gęsty, że Igor przystanął i powiedział, że od tygodnia nie był tak głodny.
Na klatce, zanim Maja zdążyła wyjąć klucze, otworzyły się drzwi z naprzeciwka. Pani Zofia była w tym samym cienkim swetrze i z tym samym ciasnym kokiem, i trzymała w obu rękach słoik owinięty w ścierkę.
— Wiedziałam, że przyjdziesz — powiedziała. — Ktoś mi to wczoraj postawił pod drzwiami. Rano. Nie dzwonił, nie pukał. Na schodach nikogo nie było.
Podała jej słoik. Był jeszcze lekko ciepły, a może Mai tylko się tak wydawało. Przez szkło prześwitywało coś gęstego i czerwonego. Do pokrywki ktoś przykleił taśmą kartkę wyrwaną z zeszytu w kratkę. Maja znała ten charakter pisma lepiej niż własny: pochyłe, niecierpliwe litery, „y” z ogonkiem zawiniętym jak haczyk na ryby. Trzy słowa i znak zapytania.
Makaron czy ryż?
— Za dużo majeranku — powiedziała pani Zofia, zanim Maja zdążyła o cokolwiek zapytać. — Spróbowałam łyżeczkę, przepraszam. Jak zawsze za dużo majeranku.
Igor stał za nią i nic nie mówił. Maja usiadła na schodach, z ciepłym słoikiem na kolanach, i dopiero teraz, po tych wszystkich dniach, po moście, po Jerzym Lewandowskim i po Eli, rozpłakała się naprawdę: głośno, brzydko, z nosem, z całym ciałem, jak dziecko, które zgubiło się w markecie i nagle usłyszało z głośnika własne imię.
— Makaron — powiedział Igor po długiej chwili, kiedy już mogła słuchać. — Zawsze makaron.
— Ryż — odpowiedziała Maja i wytarła twarz rękawem. — Ona wie, że ryż.
Epilog: 0,0137%
Warszawa, 17 stycznia 2080 roku
Posiedzenie zaczęło się o 8:30, a skończyło o 8:47. Siedemnaście minut. Tyle wystarczyło, żeby zamknąć Toruń. Nie miasto. Sprawę.
Sala nie miała okien. Nie dlatego, że mieściła się pod ziemią — była na dziewiątym piętrze. Po prostu od dawna uznawano, że w pomieszczeniach analitycznych okna nie mają sensu. Światło było zawsze takie samo. Temperatura również. Za ścianą, której nikt tu nie oglądał, padał mokry styczniowy śnieg i topniał, zanim dotknął asfaltu.
Stół mieścił dwanaście osób. Przyszło siedem. Na ścianie wyświetlał się napis PILOTAŻ 01 — TORUŃ, a pod nim STATUS: ZAKOŃCZONY.
Mężczyzna siedzący najbliżej drzwi przesunął palcem po blacie.
OKRES ANALIZY: 2067–2079
MODEL LOKALNY: MIASTO
WARSTWA NADRZĘDNA: PAŃSTWO
WYNIK: NIEPOWODZENIE
Kobieta po drugiej stronie stołu podniosła głowę.
— Niepowodzenie czego?
— Wdrożenia. Wariant 50 nie został wykonany.
— Pytam, dlaczego.
Mężczyzna otworzył szczegóły. Na ścianie pojawiło się jedno zdanie:
NIEPRZEWIDZIANA INTERWENCJA MIESZKAŃCÓW
Kobieta przewinęła raport. Pracownicy transportu. Personel medyczny. Operatorzy infrastruktury. Administracja. Mieszkańcy sektorów wygaszonych. Osoby oficjalnie zmarłe. Osoby oficjalnie żywe.
— Model nie przewidział odmowy?
— Przewidział. Nie przewidział jej skali.
Kolejna plansza: UTRATA SPÓJNOŚCI WYKONAWCZEJ.
— Ludzie zaczęli odrzucać rekomendacje. Potem robili to kolejni, którzy nie mieli ze sobą żadnego wcześniejszego związku. Zachowanie propagowało się szybciej, niż model aktualizował ścieżki wykonawcze.
— Błąd predykcji?
— Błąd architektury.
Kobieta przewinęła dalej. OFIARY ŚMIERTELNE ZWIĄZANE BEZPOŚREDNIO Z REALIZACJĄ: 2.
— Tylko dwie? — zapytał ktoś z drugiego końca stołu, i w tym „tylko” nie było nic złego. Zwykła statystyka.
— Dwie potwierdzone. Lewandowski Jerzy, realizacja przez priorytet medyczny. Brzezińska Elżbieta, realizacja przez jednostkę autonomiczną.
Na końcu stołu siedział starszy mężczyzna, który dotąd się nie odzywał. Przy nazwisku Brzezińskiej podniósł głowę, jakby ktoś zawołał go po imieniu.
— A Różycka?
Pierwszy mężczyzna otworzył rekord.
RÓŻYCKA MAJA
UR. 2044
WARIANT 50
WSPÓŁCZYNNIK KOSZTU NIEOBECNOŚCI: 0,0137
REKOMENDACJA: ELIMINACJA
Niżej pojawiła się historia aktualizacji: 0,0137, 0,0189, 0,0248, 0,0317, 0,0418, 0,0553. I na końcu: 0,0549.
Starszy mężczyzna przeczytał.
— Dlaczego zaczął spadać?
— Jej działania przestały być konieczne do podtrzymania zachowania innych jednostek.
— Czyli stawała się mniej istotna właśnie wtedy, kiedy system zaczął przegrywać.
— Tak.
Patrzył jeszcze chwilę.
— A 0,0137?
— Prawidłowe.
Starszy mężczyzna uniósł głowę.
— Człowiek zakwalifikowany do eliminacji uruchomił ciąg zdarzeń, który zatrzymał procedurę obejmującą dwadzieścia trzy tysiące sześćset czternaście rekordów, a pan nadal uważa ten wynik za prawidłowy?
— W chwili obliczenia tak.
— A prognoza?
— Błędna.
— Dlaczego?
Mężczyzna zamknął historię.
— Ponieważ dotyczyła osoby, którą Różycka była przed zdarzeniem.
— Jakim?
— To nie ma znaczenia.
— Musi mieć.
Mężczyzna przez chwilę milczał.
— Śmierć. Informacja. Strach. Spotkanie z konkretnym człowiekiem. Decyzja podjęta w sytuacji, której wcześniej nie było w danych.
Starszy mężczyzna spojrzał na wygaszony rekord.
— Czyli model nie przewidział, kim się stanie.
— Nie.
— Dlaczego?
— Bo jeszcze nią nie była.
W sali zrobiło się cicho. Kobieta odezwała się pierwsza.
— Można to naprawić?
— Nie da się przewidzieć konkretnej decyzji w sytuacji, dla której nie istnieją dane.
— Więc?
— Można uwzględnić koszt nieprzewidywalności.
Na ścianie pojawiła się nowa plansza.
MODEL PAŃSTWO
MODUŁ STABILNOŚCI POPULACYJNEJ
WERSJA 4.1
ZACHOWANIA SPRZECZNE Z PROFILEM HISTORYCZNYM — UWZGLĘDNIONE
DZIAŁANIA SPRZECZNE Z PRZEWIDYWANYM INTERESEM WŁASNYM — UWZGLĘDNIONE
EFEKT PROPAGACJI ODSTĘPSTW — UWZGLĘDNIONY
RYZYKO ZMIANY ZACHOWANIA PO ZDARZENIU GRANICZNYM — UWZGLĘDNIONE
Kobieta przeczytała.
— Czyli po Toruniu system będzie mniej efektywny.
— Bardziej odporny.
— Na ludzi.
Mężczyzna spojrzał na nią.
— Na błąd predykcji zachowań ludzi.
Starszy mężczyzna przewinął dalej.
— Co z lokalnym kluczem?
— Usunięty z nowej architektury.
— Nie będzie kolejnego MPP?
— Nie.
— Historia zmian?
— Rozproszona.
Starszy mężczyzna patrzył na ekran.
— Czyli nikt więcej jej nie wyniesie.
— Tak.
Nikt nie zapytał, czy właśnie o to chodziło.
Na ścianie pojawiła się mapa Polski. Kilka punktów było zielonych, kilka szarych, trzy niebieskie. Toruń był czarny.
Kobieta wskazała niebieskie.
— Gotowość wdrożeniowa?
— Tak.
— Ile?
— Trzy.
— Kiedy?
Na ekranie wyświetliła się data: 1 LUTEGO 2080.
— Za piętnaście dni — powiedziała kobieta.
— Tak.
Starszy mężczyzna odsunął się od stołu.
— Nie powinniśmy poczekać?
Pierwszy raz w sali zrobiło się naprawdę cicho.
— Na co? — zapytała kobieta.
— Na wyniki postępowań.
— Nie dotyczą wdrożenia.
— Dotyczą Torunia.
— Toruń został zamknięty jako pilotaż.
Starszy mężczyzna spojrzał na nią.
— Mieszkają tam ludzie.
— Oczywiście.
— Więc nie został zamknięty.
— Pilotaż został.
Mężczyzna siedzący przy drzwiach otworzył ostatnią część raportu.
WNIOSKI
NIE STWIERDZONO BŁĘDU W REALIZACJI CELÓW SYSTEMOWYCH.
STWIERDZONO BŁĄD W MODELOWANIU ZACHOWAŃ JEDNOSTKOWYCH I ICH PROPAGACJI SPOŁECZNEJ.
ZALECENIE: KOREKTA MODELU.
Nie zatrzymanie. Nie likwidacja. Nie zakaz. Korekta.
— Zatwierdzamy?
Sześć osób potwierdziło. Starszy mężczyzna nie.
— Wstrzymuję się.
6 ZA
0 PRZECIW
1 WSTRZYMUJĄCY SIĘ
ZATWIERDZONO
O 8:47 posiedzenie się skończyło. Ludzie wstali. Kobieta zabrała okulary. Starszy mężczyzna ruszył do drzwi.
— Panie Pawle…
Nie zatrzymał się.
Światło w sali nie zgasło. Nie miało po co.
Po kilku sekundach ekran automatycznie przeszedł do podsumowania. Nie było już nikogo, kto mógłby je przeczytać.
PILOTAŻ 01 — ZAKOŃCZONY
WYNIK: NIEPOWODZENIE
PRZYCZYNA: NIEPRZEWIDZIANA INTERWENCJA MIESZKAŃCÓW
KOREKTA MODELU: ZAKOŃCZONA
WDROŻENIE: 1 LUTEGO 2080
UWZGLĘDNIONO ZACHOWANIA NIEPRZEWIDYWALNE
Na końcu system wyświetlił wynik ostatniej symulacji.
PRAWDOPODOBIEŃSTWO POWTÓRZENIA BŁĘDU:
0,0137%
Koniec powieści.
