Nieprzewidziana
Krajewski usiadł.
— Dobrze.
— Pierwszy raz dzisiaj się ze mną zgadzasz?
— Nie przesadzaj.
Otworzył nowy terminal i przez chwilę pisał coś bez słowa, a potem odwrócił ekran w jej stronę.
— Jeśli chcemy wypuścić dokumenty, nie możemy zrobić tego z jednego miejsca. Odetną źródło.
— Kto?
— Nie wiem. Ale odetną.
Maja westchnęła.
— Tego mi brakowało. Ile kopii?
— Minimum kilkanaście.
— Zrób trzydzieści.
— To potrwa.
— To zacznij.
Krajewski zwrócił się do Marka:
— Potrzebuję wszystkich zewnętrznych kanałów.
— Służbowych?
— Nie.
Marek zrozumiał od razu, ale wolał się upewnić.
— Prywatnych też?
— Zwłaszcza.
Maja wyjęła telefon i zadzwoniła do Igora. Odebrał po pierwszym sygnale.
— Co się stało?
— Nic nowego.
— To brzmi podejrzanie.
— Potrzebuję waszej sieci. Martwych sektorów. Chcemy wypuścić dokumenty.
Po drugiej stronie zapadła cisza.
— Jakie?
— Wariant 50. Wariant 70. Historię zmian. MPP/27. Wszystko, co mamy.
— Nazwiska?
— Nie.
— Dobrze.
Maja zatrzymała się w pół kroku.
— Nie zapytasz dlaczego?
— Wiem dlaczego. Bo gdybym zobaczył, że mnie nie ma na liście, mógłbym przestać przejmować się tymi, którzy są.
Maja milczała. Nie spodziewała się, że on to tak powie, prosto, bez żadnego „jo” na końcu.
— Wyślij — dodał po chwili.
— Za chwilę. Jak u was?
— Robi się źle. Jedna kobieta nie dostała insuliny. Mamy zapas, więc na razie jest dobrze. Dwóm osobom zablokowało transport medyczny. Ela organizuje samochody.
— Dobrze.
— Przestań mówić „dobrze”.
— Dobrze.
— Jesteś beznadziejna.
— Igor, słuchaj. Jeżeli ktoś czegoś potrzebuje, nie pytajcie systemu. I mówcie innym.
— Już nie pytamy. I już mówimy.
Maja zamilkła. To szło szybciej, niż zakładała.
— To po co do mnie dzwonisz? — zapytał Igor.
— Chyba już nie wiem.
— To dzwoń później.
Rozłączył się. Krajewski, który słyszał połowę rozmowy, uniósł brwi.
— Dzieci dorastają.
Pierwszy pakiet wyszedł kilka minut później. Nie był efektowny: bez filmu, muzyki i komentarza. Same dokumenty, jeden pod drugim, tak jak leżały w archiwum. MIASTO 2035. WARIANT 70 z historią zmian wag i współczynnikiem kosztu nieobecności. MPP/27. WARIANT 50 i liczba: 23 614. A na końcu krótka informacja, którą Maja napisała dwa razy, bo za pierwszym razem wyszedł jej apel, a nie chciała apelować:
WARIANT 50 JEST AKTYWNY.
SYSTEM AUTOMATYCZNIE MODYFIKUJE DOSTĘP DO USŁUG PUBLICZNYCH, TRANSPORTU, OPIEKI MEDYCZNEJ I INFRASTRUKTURY.
NIE WYKONUJ REKOMENDACJI, JEŻELI MOGĄ ZAGRAŻAĆ CZŁOWIEKOWI.
KAŻDĄ DECYZJĘ WERYFIKUJ SAMODZIELNIE.
Marek przeczytał przez jej ramię.
— Kto to podpisał?
— Nikt.
— To ludzie pomyślą, że to fake.
— Podpiszę — powiedział Krajewski.
— Nie musisz.
— Muszę. Mój podpis jest w Wariancie 70. Powinien być też tutaj.
Usiadł i dopisał dwie linijki:
Paweł Krajewski
dyrektor Biura Optymalizacji Przestrzennej
Marek spojrzał na Maję.
— A ty? Podpisujesz?
Patrzyła przez chwilę na nazwisko Krajewskiego, na to, jak dziwnie wyglądało pod słowami, które napisała ona.
— Tak.
Dopisała:
Maja Różycka
Biuro Optymalizacji Przestrzennej
— Teraz? — zapytał Marek.
Krajewski spojrzał na Maję, a ona nacisnęła.
— Teraz.
Przez pierwszą minutę nic się nie wydarzyło. Przez drugą też nie i Maja zdążyła pomyśleć, że nikt tego nie przeczyta, że dokumenty utoną w morzu reklam, filmików i kłótni o miejsca parkingowe na Rubinkowie, jak tonęło wszystko w tym mieście.
Potem Krajewski powiedział:
— Jedna kopia. Martwy sektor.
Za chwilę druga, trzecia, siódma. Potem kilkanaście.
— Idzie — powiedział Marek.
Maja patrzyła na Wariant 50. REALIZACJA: 1,79%. Po chwili 1,80%. Potem 1,82%. Nie zatrzymał się.
Zadzwonił telefon. Roman.
— Coście zrobili?
— Co?
— Dokumenty są wszędzie.
— To dobrze.
— Nie. Znaczy tak. Ale ludzie dzwonią. Do wszystkich. Pytają, czy to prawda.
— A ty co mówisz?
— Że tak.
— Dobrze.
— Maja, ty mi tu nie „dobrzuj”.
— Przepraszam.
Roman westchnął, ciężko, jak człowiek, który od rana nosi butle.
— Energetyka dostała pierwsze automatyczne ograniczenia. Kilka lokali. Niby bilansowanie sieci. Sprawdziliśmy trzy adresy. Wszystkie są na liście.
— I?
— I nic. Nie wyłączamy.
— Energetyka odmówiła — powiedziała Maja do Krajewskiego.
Krajewski otworzył mapę. Pojawił się na niej niebieski punkt, potem drugi.
— Widzę.
Roman mówił dalej:
— Ale nie wszyscy. Ilu, nie wiem. Naprawdę. Ludzie się kłócą.
— To dobrze — powiedziała Maja i zanim zdążył się obruszyć, dodała: — Tym razem naprawdę.
— Wiem — mruknął i się rozłączył.
Na mapie pojawiały się kolejne niebieskie punkty, w różnych kolumnach: TRANSPORT, DOSTĘPY, ENERGIA, MEDYCYNA.
— Rośnie — powiedział Marek.
— Wariant?
— Nie. Odstępstwa.
Krajewski przełączył widok. SPÓJNOŚĆ WYKONAWCZA: 91,4%. Po chwili 90,8%.
— Ile potrzebuje? — zapytała Maja. — Do realizacji.
— Nie ma jednej wartości. W różnych sektorach działa inaczej. Może stracić transport, ale nadal wykonywać operacje w medycynie. Może stracić dostęp, ale zachować administrację.
— Czyli trzeba rozwalić wszystko.
— Ładnie — powiedział Krajewski.
— Wiesz, co mam na myśli.
— Wiem.
Pierwszy telefon od dziennikarza przyszedł po siedmiu minutach. Maja odrzuciła. Drugi też. Przy trzecim Marek nie wytrzymał:
— Odbierz. Bo zaraz ktoś inny opowie to za nas.
Maja spojrzała na Krajewskiego.
— Ty.
— Dlaczego ja?
— Jesteś dyrektorem. I współautorem.
— Właśnie.
Patrzył na wibrujący telefon jak na zwierzę, które może ugryźć.
— Boisz się?
— Tak.
— To dobrze.
— To nie było zabawne.
— Nie miało być.
Telefon zadzwonił ponownie. Tym razem Krajewski odebrał.
— Paweł Krajewski. — Słuchał przez chwilę. — Tak. Dokumenty są autentyczne.
Marek przestał pisać.
— Tak. Wariant 50 jest aktywny. — Kolejna pauza. — Nie. Nie mogę potwierdzić, że celem jest zabicie dwudziestu trzech tysięcy osób.
Maja zacisnęła szczękę i już otwierała usta, ale Krajewski podniósł rękę.
— Mogę potwierdzić, że system rozpoczął automatyczne działania wobec 23 614 profili wybranych według współczynnika kosztu nieobecności. — Słuchał. — Tak. Jedna osoba już nie żyje. Nazywał się Jerzy Lewandowski.
Znów słuchał, dłużej. Maja widziała, jak pracuje mu szczęka.
— Nie wiem, czy można prawnie powiedzieć, że system go zabił. Wiem natomiast, że jego priorytet medyczny został obniżony w ramach realizacji Wariantu 50, karetka została przekierowana, a dostęp do mieszkania ograniczony. — Spojrzał na Maję. — Byliśmy tam.
Rozłączył się. Przez chwilę nikt nic nie mówił.
— Dobrze? — zapytał w końcu.
Maja skinęła głową.
— Dobrze. — I tym razem naprawdę tak myślała.
Po piętnastu minutach Toruń wiedział. Nie cały, bo cały nigdy nie wie niczego, ale wystarczająco dużo. Nagranie z mostu było wszędzie, obok niego dokumenty, obok dokumentów zdjęcie Krajewskiego, potem Mai, potem stare materiały o wariantach, wyciągnięte nie wiadomo skąd. A potem bzdury, wielkimi literami, jak zawsze, kiedy ktoś poczuje krew:
SZTUCZNA INTELIGENCJA ZABIJA TORUNIAN
TAJNA LISTA ŚMIERCI
23 614 OSÓB DO LIKWIDACJI
Maja przewijała.
— To wymknęło się spod kontroli.
— Miałaś kontrolę? — zapytał Marek.
— Nie.
— To się nie wymknęło.
Krajewski wskazał jeden z nagłówków.
— Musimy to sprostować. Że to nie jest lista śmierci.
Maja spojrzała na licznik: REALIZACJA: 2,03%.
— A jak ją nazwiesz?
— Profile redukcji.
— Spróbuj powiedzieć to do kamery.
Krajewski zamilkł.
Marek podniósł telefon.
— Prezydent. Wystąpienie za trzy minuty.
Krajewski pobladł.
— Wiedział?
— O czym?
— O Wariancie 50.
— Nie zaczynaj — powiedziała Maja.
— Musimy wiedzieć.
— Później.
— Jeśli wiedział…
— Paweł. Później.
Prezydent pojawił się na ekranach w Biurze. Nie siedział za biurkiem. Stał przed pustą ścianą, bez flag, bez plansz, bez przygotowanej scenografii, w koszuli, która rano była wyprasowana. Wyglądał tak, jakby ktoś powiedział mu o wszystkim pięć minut wcześniej. Może tak było.
— Mieszkańcy Torunia. — Przerwa. — Dokumenty dotyczące Wariantu 50, które pojawiły się dziś w przestrzeni publicznej, są autentyczne.
— O kurwa — powiedział cicho Marek.
— Trwa ustalanie, w jakim trybie wariant został aktywowany i dlaczego jego uruchomienie nie wymagało zatwierdzenia przez uprawnionego operatora.
Maja patrzyła na jego twarz, na to, jak bardzo starał się nie mrugać.
— Nie wiedział.
Krajewski nic nie powiedział.
— Do czasu wyjaśnienia sytuacji polecam wszystkim miejskim jednostkom wstrzymanie automatycznego wykonywania rekomendacji Wariantu 50, jeżeli ich realizacja może prowadzić do zagrożenia zdrowia, życia albo podstawowego bezpieczeństwa mieszkańców.
Maja podeszła bliżej ekranu.
— Pracownicy, którzy podejmą decyzję o ręcznym odstąpieniu od rekomendacji systemu w celu ochrony życia lub zdrowia człowieka, nie poniosą z tego tytułu konsekwencji służbowych.
Krajewski zamknął oczy.
— Tego potrzebowaliśmy.
— Nie — powiedziała Maja. — Oni tego potrzebowali.
Prezydent mówił dalej:
— Jeżeli system i człowiek wydają dziś sprzeczne polecenia, wybierzcie człowieka.
Koniec, bez pytań. Transmisja zgasła i przez sekundę nic się nie działo. Potem mapa ożyła: jeden niebieski punkt, pięć, dwadzieścia, pięćdziesiąt.
— Patrz — powiedział Marek.
SPÓJNOŚĆ WYKONAWCZA: 84,1%. Po chwili 82,7%. Potem 79,3%.
— Tak szybko?
Krajewski przesuwał dane.
— Ludzie czekali.
— Na niego?
— Na zgodę.
— Żeby nie słuchać systemu.
— Żeby nie stracić pracy.
— To nie to samo.
— Dla człowieka z kredytem czasem prawie to samo.
Nie odpowiedziała, bo nie miała czym.
Wariant 50 zareagował po czterech minutach. Na ekranie pojawił się komunikat AKTUALIZACJA MODELU WYKONAWCZEGO.
— Jest — powiedział Krajewski.
— Co robi?
— Przelicza kanały realizacji. Szuka tych, które nadal działają.
Na mapie zgasła część czerwonych punktów, ale w innych miejscach pojawiły się nowe. Krajewski otworzył pierwszy: AUTOMATYCZNE ZLECENIA ZEWNĘTRZNE.
Maja poczuła, jak cierpnie jej skóra na karku.
— Omija pracowników miasta.
— Tak. Systemy autonomiczne, dostawy, transport, dostęp. Prywatni operatorzy podpięci do miejskiej infrastruktury.
— Czyli uczy się oporu.
— Tak.
Zadzwonił telefon. Igor.
— Mamy problem. Dostawa tlenu.
— Roman przywiózł.
— Następna została anulowana.
— Macie jeszcze?
— Na godzinę. Może dwie.
— Zewnętrzny operator? — zapytała Maja Krajewskiego.
Sprawdził i skinął głową.
— Igor, kto dostarcza?
— Meditrans.
Maja odwróciła się do Marka.
— Znajdź mi człowieka. Kogokolwiek z Meditransu. Nie centralę. Człowieka.
Marek zaczął szukać. Krajewski patrzył na Maję.
— Nie zrobisz tego dla każdego. Są tysiące operacji. Potrzebujesz skali.
Maja spojrzała na mapę.
— To nie ja potrzebuję skali.
Wyjęła telefon i otworzyła publiczny kanał. Pierwszy raz w życiu. Kamera pokazała jej twarz i Maja się przestraszyła: wyglądała źle, włosy miała rozczochrane, pod oczami sine półksiężyce, a na kurtce zaschniętą krew. Nie swoją. Igora, z mostu.
Wyłączyła podgląd.
— Co robisz? — zapytał Krajewski.
— Nie wiem.
— Świetnie.
— Zamknij się.
Nacisnęła transmisję. Na początku oglądały ją osiemdziesiąt trzy osoby, potem osiemdziesiąt cztery, osiemdziesiąt pięć. Potem licznik zaczął rosnąć tak, że przestała nadążać.
— Nazywam się Maja Różycka. Pracuję w Biurze Optymalizacji Przestrzennej.
Zatrzymała się. Nie miała przygotowanego tekstu.
— Dokumenty, które widzieliście, są prawdziwe.
Licznik pokazywał 4 118.
— Nie wiem, kto uruchomił Wariant 50. Nie wiem jeszcze, jak go wyłączyć. — Kątem oka zobaczyła, że Krajewski na nią patrzy. — Ale wiemy już jedną rzecz. Ten system działa tylko wtedy, kiedy jego decyzje są wykonywane.
Przerwa. Złapała oddech. — Jeśli pracujecie w przychodni i system każe wam nie przyjąć człowieka, sprawdźcie sami, czy naprawdę nie potrzebuje pomocy. Jeśli prowadzicie autobus i system odwołuje kurs, bo część pasażerów ma nieprawidłowy profil, zdecydujcie sami. Jeśli macie dostęp do budynku, leków, energii, transportu albo czegokolwiek, czego potrzebuje drugi człowiek, nie zakładajcie, że system wie lepiej tylko dlatego, że ma liczbę.
Znów się zatrzymała, bo to, co chciała powiedzieć teraz, było najważniejsze i bała się, że wyjdzie głupio.
— Nie proszę, żebyście słuchali mnie. Właśnie o to chodzi.
Licznik: 21 704.
— Nie słuchajcie mnie. Patrzcie na człowieka przed sobą i podejmijcie decyzję sami.
Pomyślała o Jerzym Lewandowskim, o filiżance z niedopitą herbatą i o krzyżówce, w której nikt już nie wpisze brakujących haseł.
— I jeszcze jedno. Jeżeli możecie komuś pomóc, zróbcie to teraz.
Wyłączyła transmisję.
— To wszystko? — zapytał Marek.
— Tak.
— Krótkie.
— Dziękuję.
— Nie mówiłem, że złe.
Telefonów nie dało się już odbierać, więc Marek wyciszył wszystkie. Mapa żyła. Nie wyglądała już jak system, raczej jak coś, co budzi się jednocześnie w setkach miejsc: niebieskie punkty zapalały się w całym Toruniu, na Rubinkowie i na Bielanach, na Mokrem i na Podgórzu, w ciasnych uliczkach Starówki i w blokach przy Szosie Lubickiej.
Krajewski otworzył dane. TRANSPORT: 1 441 ODSTĘPSTW. DOSTĘPY: 2 817. MEDYCYNA: 614. ENERGIA: 309. ADMINISTRACJA: 1 026.
— To jest kilka minut — powiedział, jakby sam nie wierzył.
— Spójność?
— Pięćdziesiąt osiem i cztery. — Odświeżył. — Pięćdziesiąt cztery i jeden.
Wariant 50 nadal działał. REALIZACJA: 2,19%.
Marek obserwował licznik.
— Zwolnił.
Krajewski otworzył historię i przyznał mu rację. 2,20%. Długo nic. 2,21%.
— Czyli działa — powiedziała Maja.
— Jeszcze.
— Ale wolniej.
— Tak.
Telefon Mai zawibrował. Jedna wiadomość przebiła wyciszenie. Igor: TLEN JEDZIE.
Odpisała: KTO ZAŁATWIŁ?
Odpowiedź przyszła po kilku sekundach: NIE WIEM.
Patrzyła na te dwa słowa i się uśmiechnęła. Krajewski to zauważył, ale nie zapytał.
System przeliczył się ponownie. WZROST ODCHYLEŃ BEHAWIORALNYCH. AKTUALIZACJA MODELU PROGNOZ.
Krajewski podszedł do ekranu.
— Teraz. Zaczyna uwzględniać to, co robimy.
Pojawiła się nowa mapa: punkty, ścieżki, prawdopodobieństwa.
— Co to znaczy? — zapytała Maja.
— Próbuje przewidzieć, kto odmówi wykonania rekomendacji. Ominie go i skieruje decyzję do kogoś, kto wykona.
— Może?
— Próbuje.
Na mapie pojawiło się nowe zlecenie dla prywatnego transportu: ODRZUCONE PRZEZ OPERATORA. Drugie: ODRZUCONE. Trzecie: PRZYJĘTE.
Maja natychmiast wskazała.
— Jedno przeszło.
— Transport medyczny.
— Kogo?
Krajewski otworzył profil. Starsza kobieta z Chełmińskiego Przedmieścia. Zmiana trasy.
— Dzwoń do kierowcy — powiedziała Maja, ale Marek już wybierał numer, który podał mu Krajewski.
— Dzień dobry. Czy pan właśnie jedzie karetką numer… — Słuchał. — Tak. Proszę się zatrzymać. — Cisza. — Nie, nie jestem dyspozytorem.
Spojrzał na Maję bezradnie.
— Co mam powiedzieć?
— Prawdę.
Wrócił do rozmowy.
— System zmienił panu trasę w ramach Wariantu 50. — Słuchał. — Tak, tego z wiadomości. — Dłuższa pauza. — Nie wiem. — Marek popatrzył na Maję, a ona pokręciła głową. — Nie. To pan musi zdecydować.
Słuchał jeszcze chwilę, powiedział „dobrze” i się rozłączył.
— I co? — zapytała Maja.
— Zawraca.
Na ekranie: REALIZACJA ZLECENIA. Po chwili: PRZERWANA RĘCZNIE.
— Jedna — powiedziała Maja.
— Jedna — powtórzył Krajewski. — Następna.
Nie nadążali. I właśnie wtedy Maja zrozumiała, że nie muszą.
Na ekranie pojawiały się operacje, których nikt z nich nie dotknął: PRZERWANA RĘCZNIE, ODRZUCONA PRZEZ OPERATORA, ANULOWANA LOKALNIE, WYKONANIE NIEMOŻLIWE. Nie wiedzieli przez kogo ani dlaczego. Ktoś w Czerniewicach. Ktoś na Rubinkowie, ktoś na Bydgoskim, ktoś na Jarze. Ludzie, których Maja nigdy nie spotkała i którzy nie znali jej, podejmowali decyzje.
— Już nas nie potrzebują — powiedział Marek.
— Oby.
Współczynnik Mai rósł: 0,0418, 0,0471, 0,0526.
— Patrz — powiedział Krajewski.
— Nie chcę. Wiem, że rośnie.
— Szybko. Rano miałaś 0,0137.
Maja jednak spojrzała. 0,0553.
— To nadal tylko liczba. I nadal może się mylić.
— Tak.
— To dobrze.
Krajewski uśmiechnął się, tym razem tak, że było to widać.
— Pierwszy raz?
— Nie przesadzaj.
Maja otworzyła graf. Był ogromny i nie potrafiła już zobaczyć jego końca, ale zauważyła zmianę. Linie przestawały wychodzić od niej. Wychodziły od Marka, od pielęgniarki, od Andrzeja, od Romana, od profili, których nie znała, a od nich kolejne. Sieć przestała mieć centrum.
— Paweł.
— Widzę.
— Mój wpływ powinien spadać. Bo oni już robią to beze mnie.
Krajewski odświeżył. 0,0553. Jeszcze raz: 0,0549.
Maja uśmiechnęła się szeroko, chyba pierwszy raz od dawna.
— Spadł.
— Minimalnie.
— Ale spadł.
— Nie powiedziałbym, że nie jesteś potrzebna.
— Coraz mniej. I to jest dobre, Paweł. — Patrzyła na graf. — Jeżeli wszystko zależy od jednej osoby, systemowi wystarczy usunąć jedną osobę. A jeśli zależy od wszystkich?
Nie odpowiedział. Nie musiał.
Telefon zawibrował na blacie i Maja od razu wiedziała, że coś jest nie tak, bo Igor nigdy nie dzwonił dwa razy w ciągu godziny. Odebrała, ale przez kilka sekund słyszała tylko jego oddech i metaliczny łoskot w tle, jakby ktoś przesuwał ciężką bramę na zardzewiałych rolkach.
— Igor?
— Pytałaś, kto załatwił tlen. — Głos miał płaski, cudzy, jakby czytał z kartki, której nie rozumiał. — Ela. Pojechała sama na Wschodnią, do bazy Meditransu, nikomu nic nie mówiąc. Dyspozytor dał jej butle. Normalny facet, powiedział, że ma system w dupie, i wysłał je do nas swoim busem, ręcznie, z kumplem za kierownicą. To jest ten tlen, który jedzie. A Ela została, bo z bazy zaczęła wyjeżdżać ciężarówka. Autonomiczna, z resztą zapasu, przekierowana gdzie indziej. Ela stanęła w bramie.
Maja chciała coś powiedzieć, ale Igor mówił dalej, szybko, jakby bał się, że jak przestanie, to już nie zacznie.
— Dyspozytor mówi, że stała z rękami w kieszeniach. Jak na przystanku. Że ciężarówka zwolniła i wszyscy myśleli, że stanie. — Przerwa była tak długa, że Maja sprawdziła, czy połączenie nie zerwało. — Nie stanęła.
Maja nie usiadła, tylko osunęła się na krzesło, które ktoś na szczęście zostawił za jej plecami. W uszach zaszumiało jej tak samo jak wtedy, kiedy w dzieciństwie zanurkowała za głęboko w Martówce i nie mogła odnaleźć powierzchni, bo woda była brązowa i wszędzie wyglądała tak samo.
— Gdzie ona jest? — zapytała, chociaż wiedziała, że to głupie pytanie.
— Pod bramą. Karetka przyjechała po dwudziestu minutach, ktoś ją wysłał ręcznie, na własną odpowiedzialność. Już nie musiała się spieszyć. — Igor zamilkł, a kiedy znów się odezwał, jego głos był twardszy. — Roman tam jedzie. Ja czekam na Skarpie na butle, bo ktoś musi je odebrać. Ona by mnie zabiła, gdybym stąd odszedł.
Rozłączył się, zanim zdążyła cokolwiek odpowiedzieć.
Krajewski otworzył dziennik zdarzeń, zanim go o to poprosiła. Maja chciała mu powiedzieć, żeby tego nie robił, ale nie powiedziała nic i patrzyła razem z nim, bo nie umiała nie patrzeć.
MEDITRANS
JEDNOSTKA AUTONOMICZNA MT-14
ZLECENIE: PRZEKIEROWANIE ZASOBU MEDYCZNEGO (WARIANT 50)
PRZESZKODA NA TORZE JAZDY: OSOBA
IDENTYFIKACJA: BRZEZIŃSKA ELŻBIETA
WARIANT 50: REKOMENDACJA ELIMINACJA
KOSZT PRZERWANIA ZLECENIA > KOSZT NIEOBECNOŚCI PRZESZKODY
DECYZJA: KONTYNUACJA
Nikt w Biurze się nie odezwał. Marek, który stał za nimi z kubkiem w ręku, odstawił go na biurko tak ostrożnie, jakby kubek był ze szkła cieńszego niż papier, i odszedł do okna. Maja widziała, jak przyciska czoło do szyby i jak jego ramiona zaczynają się trząść.
— Ona była na liście — powiedziała Maja. Nie pytała.
— Od początku. — Krajewski mówił cicho, nie odrywając oczu od ekranu. — 0,0084. Myślałem, że jej nie znajdzie. Że skoro przez dziewięć lat jej nie widział…
— Zobaczył ją, kiedy stanęła mu na drodze.
Maja czytała tę linijkę raz za razem, aż litery przestały cokolwiek znaczyć: koszt przerwania zlecenia, koszt nieobecności przeszkody. Elżbieta Brzezińska, sześćdziesiąt jeden lat, krótkie siwe włosy, okulary zsunięte na koniec nosa, wystygła herbata w metalowym koszyczku, papierowe mapy Rubinkowa i ołówek, którym przez dziewięć lat zaznaczała ludzi, żeby nikt ich nie znalazł. Dla ciężarówki była przeszkodą. Dla Wariantu była liczbą mniejszą niż czterdzieści butli tlenu. Ktoś kiedyś napisał regułę, która to porównała. Może ktoś, kogo Maja codziennie mijała na korytarzu. Może Paweł.
Pomyślała, że Ela powiedziałaby teraz „cholera”, tak samo jak wtedy, kiedy pierwszy raz zobaczyła ją w drzwiach przychodni, i że powiedziałaby to tonem, po którym wszyscy od razu wiedzieliby, co dalej robić. Tylko że Eli już nie było i nikt nie wiedział.
— Wyłącz to — powiedziała w końcu. — Nie. Zostaw. Niech wisi.
Krajewski zostawił. Do końca dnia ta linijka wisiała w rogu ekranu, mała i szara, i Maja ani razu na nią nie zerknęła, choć cały czas wiedziała, że tam jest.
SPÓJNOŚĆ WYKONAWCZA: 41,7%. WARIANT 50, REALIZACJA: 2,31%. Po chwili 2,32%. I stanęło.
— Zawiesił się? — zapytał Marek.
— Nie. — Krajewski otworzył proces. — Próbuje znaleźć ścieżki wykonawcze.
— Znajdzie?
— Naprawdę nie wiem.
Czekali. 2,32%. Potem komunikat: NIEWYSTARCZAJĄCA LICZBA POTWIERDZONYCH KANAŁÓW REALIZACJI. REKALKULACJA.
Maja poczuła, jak sztywnieje jej kark.
— To już?
— Nie.
REKALKULACJA: 19%. 31%. 48%.
— Co może zrobić?
— Zmienić plan.
— Na jaki?
— Nie mam pojęcia. Takiej sytuacji nie było w żadnym teście.
— Może wrócić do Wariantu 70?
— Nie. Cel nadal wynosi pięćdziesiąt tysięcy.
71%. 83%. 94%. 100%. Przez chwilę na ekranie nic się nie działo, potem pojawił się nowy komunikat: ZAKTUALIZOWANO MODEL WYKONAWCZY. Wariant ruszył. 2,33%. 2,34%.
Maja zaklęła, brzydko i długo.
— Znalazł.
Krajewski otworzył szczegóły.
— Częściowo.
— Co zostało?
— Automatyczne procesy niewymagające operatora. Dostępy, płatności, przydziały, część transportu i opieki.
— Czyli nadal może.
— Tak.
Maja zacisnęła pięść.
— Co jeszcze możemy zrobić? Myślcie.
— Wyłączyć automaty? — odezwał się Marek. — Ręcznie.
— Nie wszędzie — powiedział Krajewski.
— Ale lokalnie?
— Tak.
Maja już wyjmowała telefon.
— Do kogo piszesz? — zapytał Krajewski.
— Do wszystkich. Żeby przełączyli systemy w tryb ręczny.
Złapał ją za rękę.
— Poczekaj. To może położyć miasto.
— Na jak długo?
— Nie wiem. Godziny. Może dni.
— Woda?
— Część procesów.
— Energia?
— Też.
— Szpitale?
— Jeśli zrobią to źle, tak.
Maja odłożyła telefon.
— Czyli nie.
— To co? — zapytał Marek.
Maja nie wiedziała. Przez cały dzień zawsze miała jakiś następny krok, a teraz nie miała żadnego, i tylko liczby na ekranie szły dalej: 2,38%, 2,39%.
Zadzwonił Roman. W tle wył wiatr albo silnik, a może jedno i drugie.
— Jestem na Wschodniej. — Długo milczał. — Przykryli ją kocem z karetki. Kocem, Maja. Ona przez dziewięć lat szukała ludziom koców. — Odchrząknął i jego głos zrobił się twardy jak zawsze, kiedy coś trzeba było naprawić, a nie było komu. — Mam pytanie. Możemy odpiąć warstwę rekomendacyjną od wykonawczej.
— Co?! — Krajewski usłyszał to przez pół pokoju.
Maja włączyła głośnik.
— Powtórz.
— Energetyka. Chłopaki pytają, czy mogą odciąć automatyczne polecenia Modelu, ale zostawić automatykę lokalną. Na swoich węzłach.
— Nie wszędzie — powiedział Krajewski.
— Nie pytałem wszędzie.
Krajewski spojrzał na Maję.
— To może działać.
— Czyli nie wyłączamy automatyki? Odcinamy tylko kanał rekomendacyjny?
— Lokalnie tak.
— To co? — zapytał Roman z telefonu.
— Nie pytaj mnie — powiedziała Maja. — Sam zdecyduj.
Roman milczał przez chwilę. Słyszała w tle czyjeś głosy i sygnał cofającej karetki.
— Dobrze.
— Ela by nie pytała — powiedział jeszcze i się rozłączył. Maja odwróciła się do Krajewskiego.
— Wyślij informację techniczną. Jak odpiąć warstwę rekomendacyjną bez wyłączania usług.
— To skomplikowane.
— To napisz skomplikowanie. Do administratorów infrastruktury. Wszystkich, do których macie kontakt.
Krajewski usiadł i tym razem nie dyskutował.
Pierwszy odłączył się węzeł energetyczny, potem drugi. Transport. Dwa szpitale. System mieszkaniowy. Wodociągi długo się opierały, potem odpięły się częściowo. Każde odłączenie pojawiało się na mapie jak zgaszony przewód. Wariant próbował przekierowywać wykonanie, ale coraz częściej nie miał gdzie.
SPÓJNOŚĆ WYKONAWCZA: 29,4%. 24,8%. 21,1%. REALIZACJA: 2,44%. I stanęła.
— Na ile? — zapytała Maja.
— Na tyle, na ile ludzie wytrzymają.
— Może wrócić?
— Tak. Jeśli ludzie znowu podłączą kanały.
— A jeśli nie?
Krajewski nie odpowiedział. Na ekranie znów pojawiło się słowo REKALKULACJA. Tym razem trwała dłużej. Minuta, dwie, trzy.
W Biurze zrobiło się cicho. Nikt już nie rozmawiał przez telefon. Ludzie stali przy biurkach z kubkami w rękach i patrzyli w ten sam ekran, jak kiedyś patrzyło się w telewizor, kiedy ogłaszali wyniki wyborów albo pokazywali powódź. Klimatyzacja szumiała, za szybą przejechał tramwaj, ktoś w głębi sali kaszlnął i zaraz przeprosił.
Maja dopiero po chwili zauważyła, że trzyma Marka za rękę, i nie wiedziała, kiedy ją złapała. Puściła.
— Przepraszam.
— Spoko.
REKALKULACJA: 100%. Ekran zgasł na sekundę, potem pojawiło się:
WARIANT 50
STATUS: AKTYWNY
Maja poczuła, jak wszystko w niej opada.
— Nie.
Krajewski się nie ruszał. Pojawiła się następna linia: REALIZACJA: WSTRZYMANA.
Marek podszedł bliżej.
— Dlaczego?
WYMAGANA SPÓJNOŚĆ OPERACYJNA: NIESPEŁNIONA
Maja przestała oddychać.
— Czekaj — powiedział Krajewski. — Jeszcze nie koniec.
System pracował. Sekunda, druga, pięć, dziesięć. PRÓBA WYZNACZENIA ALTERNATYWNEJ ŚCIEŻKI REALIZACJI.
Maja zamknęła oczy.
— Oczywiście.
Minęła prawie minuta. Potem: ALTERNATYWNA ŚCIEŻKA REALIZACJI: BRAK. I po chwili:
WARIANT 50
WYKONANIE NIEMOŻLIWE
PRZYCZYNA: BRAK WYMAGANEJ SPÓJNOŚCI OPERACYJNEJ
Nikt nie krzyknął ani nie zaklaskał. Maja spodziewała się, że coś poczuje, ulgę, radość, cokolwiek, ale czuła tylko, że Eli to już nie dotyczy. Patrzyła na ekran, a w rogu, mała i szara, wciąż wisiała tamta linijka.
— To wszystko?
Krajewski długo nie odpowiadał.
— Dla Wariantu 50? Na teraz tak.
— Może uruchomić się ponownie?
— Jeśli wróci spójność.
— Czyli jeśli ludzie znowu zaczną wykonywać jego rekomendacje.
— Tak.
Maja usiadła, bo nogi nagle przestały jej słuchać.
— To nie jest wyłączony. Nie zniszczyliśmy go. Nadal uważa, że powinno tu mieszkać pięćdziesiąt tysięcy ludzi.
— Tak.
— Czyli niczego nie naprawiliśmy.
Krajewski pokręcił głową.
— Nie.
— To co zrobiliśmy?
Krajewski popatrzył na mapę: na setki odłączonych kanałów, na tysiące ręcznych odstępstw. Na ludzi.
— Nie wykonaliśmy polecenia.
Telefon Mai zawibrował. Igor. Odebrała.
— No?
— Przestało.
— Co dokładnie?
— Blokady. Priorytety. Te nowe. Nie pojawiają się.
Maja zamknęła oczy.
— Dobrze.
— Tym razem mogę?
— Możesz.
Po drugiej stronie zapadła cisza.
— Wygraliśmy? — zapytał w końcu, ale nie było w tym ani nadziei, ani radości, tylko zmęczenie.
Maja spojrzała na ekran, na dwa słowa: WYKONANIE NIEMOŻLIWE.
— Nie wykonał listy.
— Ela by powiedziała, że to brzmi jak tak. — Głos złamał mu się na jej imieniu.
Maja popatrzyła na ludzi w Biurze. Na Marka, na Krajewskiego, na kobietę przy terminalu, która płakała bez dźwięku, nie wycierając twarzy, na mężczyznę stojącego przy oknie. Na mapę Torunia.
— Tak.
Przez chwilę nic. Potem usłyszała, że Igor płacze, cicho, z zaciśniętymi zębami, tak jak płaczą chłopcy, których nikt nigdy nie nauczył, że wolno. I przez ten płacz, po długiej chwili:
— Jo.
Maja nie potrafiła się uśmiechnąć. Siedziała z telefonem przy uchu i słuchała, jak oddycha, dopóki sam się nie rozłączył.
Krajewski usiadł obok. Marek odszedł kilka kroków i zadzwonił do żony. Maja słyszała tylko jego połowę rozmowy: że nic mu nie jest, że nie wie, kiedy wróci, że niech nie puszcza małej na basen, bo… tu się zawahał… bo nie wiadomo, czy ją wpuszczą. A potem, ciszej, że ją kocha. Maja nie przypominała sobie, żeby ktokolwiek w Biurze mówił to przez telefon w godzinach pracy.
— Twój współczynnik.
— Nie.
— Nie chcesz wiedzieć? — Krajewski trzymał palec nad klawiszem, jakby czekał na pozwolenie.
— Nie.
— Dlaczego?
— Bo chyba wreszcie zrozumiałam, że nie ma znaczenia.
Krajewski skinął głową.
Maja wstała i podeszła do okna. Toruń był tam, gdzie wcześniej. Szklane fasady Lubickiej odbijały siebie nawzajem i ciężkie, sierpniowe niebo, które od rana nie mogło się zdecydować na deszcz. Za nimi zaczynało się Jakubskie, gęste, szare, z blokami przyklejonymi jeden do drugiego, z praniem rozwieszonym na balkonach mimo zakazu, z dachami pokrytymi panelami jak łuską. Dalej, nad drzewami, wystawały wieże Starówki, ceglane, ciemne, takie same jak na zdjęciach sprzed stu lat, jakby nikt nie odważył się ich policzyć. A jeszcze dalej, w szczelinie między biurowcami, połyskiwała szara wstęga Wisły, po której płynęła barka, powoli, wbrew wszystkim prognozom.
Na skrzyżowaniu pod oknem zatrzymał się tramwaj. Po chwili ruszył. Maja nie wiedziała, czy dostał zielone, czy kierowca po prostu uznał, że może. Po raz pierwszy nie chciała tego sprawdzać.
Za jej plecami system nadal pracował. Liczył, aktualizował, przewidywał.
Nie został pokonany. Po prostu nikt go nie posłuchał.
